Thị trường lưu trữ năng lượng của Mỹ đang tăng trưởng với tốc độ kỷ lục. Pin giúp lưới điện ổn định hơn, đồng thời lưu trữ điện từ các nguồn phụ thuộc thời tiết như gió và mặt trời. Tuy nhiên, phần lớn đà tăng này dựa vào pin giá rẻ từ Trung Quốc.
Nội dung chính
Theo MIT Technology Review, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã ban hành một sắc lệnh vào cuối tháng 8 năm 2026. Sắc lệnh tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và về cơ bản cấm pin Trung Quốc trong các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lưới điện. Quyết định đặt Mỹ trước một lựa chọn khó. Nước này có thể tiếp tục dùng công nghệ sẵn có với giá thấp hoặc chịu chi phí cao hơn để xây dựng năng lực sản xuất trong nước.
Mỹ đã hạn chế pin Trung Quốc từ trước
Sắc lệnh mới không phải nỗ lực đầu tiên của Mỹ nhằm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng pin. Trước đó, Mỹ đã giới hạn phạm vi áp dụng của các khoản tín dụng thuế. Những khoản này dành cho công nghệ năng lượng mới.
Năm 2022, chính phủ Mỹ đặt điều kiện cho các ưu đãi thuộc Đạo luật Giảm lạm phát. Điều kiện áp dụng cho nơi khai thác, chế biến hoặc tái chế khoáng sản dùng trong pin. Quy định cũng xét đến nơi lắp ráp pin và các bộ phận của pin, theo MIT Technology Review.
Các ưu đãi này được sửa đổi vào năm 2025. Luật mới yêu cầu từ năm 2026, ít nhất 55% chi phí vật liệu của dự án lưu trữ năng lượng mới phải đến từ bên ngoài Trung Quốc và các quốc gia bị hạn chế. Dự án không đáp ứng tỷ lệ đó sẽ không đủ điều kiện nhận tín dụng thuế.
Thuế nhập khẩu pin cũng tăng từ 7,5% lên 25% vào tháng 1 năm 2026, theo số liệu được MIT Technology Review dẫn lại từ Benchmark Mineral Intelligence. Những biện pháp này làm pin nhập khẩu từ Trung Quốc đắt hơn, qua đó thu hẹp một phần chênh lệch giá với sản phẩm nội địa.
Lệnh cấm mới đi xa hơn thuế và ưu đãi
Sắc lệnh tháng 8 cấm lắp đặt thiết bị điện phục vụ hệ thống điện quy mô lớn được sản xuất ở nước ngoài nếu thiết bị đó gây rủi ro an ninh quốc gia. Văn bản nêu rõ hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, bộ biến tần và máy biến áp.
Shan Tomouk, phụ trách mảng lưu trữ năng lượng và năng lượng tại Benchmark Mineral Intelligence, cho rằng lệnh cấm hoàn toàn là một diễn biến khá bất ngờ và gây lo ngại cho các doanh nghiệp trong nước tại Mỹ.
Sắc lệnh được mô tả ở đây áp dụng cho hệ thống lưu trữ bằng pin, bộ biến tần và máy biến áp. Nội dung về nhà máy điện ảo và điều phối tài sản năng lượng phân tán cần được xem xét riêng, vì tài liệu nguồn không đề cập các cơ chế này.
Các dự án có thể bị chậm hoặc hủy
Phân tích của BloombergNEF được MIT Technology Review dẫn lại cho thấy sắc lệnh có thể làm chậm việc triển khai các dự án lưu trữ nối lưới trong ngắn hạn. Chủ đầu tư có thể phải chờ hướng dẫn chi tiết trước khi quyết định tiếp tục dự án.
Theo MIT Technology Review, Bộ Năng lượng Mỹ dự kiến ban hành hướng dẫn vào cuối năm 2026. Tùy vào nội dung cuối cùng, một số dự án có thể phải tìm nguồn tế bào pin khác. Nguồn thay thế có thể đến từ nhà máy trong nước hoặc từ quốc gia ngoài Trung Quốc.
Isshu Kikuma, chuyên gia phân tích lưu trữ năng lượng tại BloombergNEF, nhận định những phương án thay thế này nhiều khả năng đắt hơn pin nhập khẩu từ Trung Quốc. Trong trường hợp xấu nhất, một số dự án có thể bị hủy.
Về mặt kỹ thuật, sắc lệnh còn áp dụng cho các cơ sở lưu trữ đang hoạt động. Tuy nhiên, Kikuma cho rằng Mỹ khó buộc các cơ sở này ngừng vận hành chỉ vì nguồn gốc pin. Phần lớn nhà máy lưu trữ hiện có đang dùng pin Trung Quốc. Vì vậy, thực thi đúng từng chữ trong sắc lệnh sẽ loại bỏ phần lớn năng lực lưu trữ bằng pin đã lắp đặt khỏi lưới điện Mỹ.
Năng lực sản xuất trong nước cần thêm thời gian
Trong dài hạn, Mỹ có thể tự đáp ứng nhu cầu pin. Benchmark Mineral Intelligence ước tính công suất sản xuất có thể đạt mức cần thiết vào khoảng năm 2030, theo MIT Technology Review.
Dù vậy, công suất trên giấy chưa chắc trở thành sản lượng thực tế. Một số nhà máy có thể tăng sản lượng chậm hoặc không vận hành hết khả năng. Vì thế, nguồn cung nội địa có thể phải đến giai đoạn muộn hơn trong thập niên 2030 mới thực sự đáp ứng nhu cầu.
Các nhà máy mới của LG Energy Solutions, Samsung SDI, Ford và SK On dự kiến bắt đầu hoạt động hoặc tăng sản lượng vào năm 2027. Thị trường xe điện chậm lại cũng tạo ra một tác động ngoài dự kiến. Một số nhà máy sản xuất pin xe đang chuyển sang chế tạo tế bào pin cho hệ thống lưu trữ điện.
Tự chủ chuỗi cung ứng đi kèm chi phí cao hơn
Pin sản xuất tại Mỹ hiện vẫn đắt hơn đáng kể so với pin sản xuất tại Trung Quốc, theo MIT Technology Review. Ngay cả phương án nhập khẩu từ một nước khác như Hàn Quốc cũng có khả năng làm chi phí tăng.
Vấn đề vì thế không dừng ở việc Mỹ có đủ nhà máy hay không. Nếu nguồn pin thay thế đắt hơn, dự án lưu trữ điện sẽ phải chịu chi phí đầu tư cao hơn. Trong ngắn hạn, điều đó có thể làm chậm quá trình bổ sung năng lực lưu trữ vốn cần thiết để tăng độ tin cậy của lưới điện và khai thác hiệu quả điện gió, điện mặt trời.
Trung Quốc đang dẫn trước phần lớn thế giới về pin và tấm quang điện. Vị thế này hình thành sau nhiều năm hỗ trợ của chính phủ, nghiên cứu và tích lũy kinh nghiệm sản xuất. Công nghệ giá rẻ từ nước này có thể giúp giảm chi phí năng lượng và phát thải. Tuy nhiên, phụ thuộc quá nhiều vào một nhà cung cấp cũng tạo ra rủi ro đối với công nghệ thiết yếu.
Với độc giả Việt Nam, tranh luận tại Mỹ là một trường hợp đáng theo dõi khi cân nhắc giữa giá thành, tốc độ triển khai và mức độ tự chủ của chuỗi cung ứng năng lượng. Hãy tiếp tục theo dõi Sine để cập nhật những thay đổi tiếp theo của thị trường pin và hạ tầng điện.
