Để đăng ký nhà máy điện ảo, hãy kiểm tra chương trình của công ty điện lực hoặc ứng dụng quản lý thiết bị. Tiếp theo, xác nhận thiết bị tương thích và đọc kỹ mức thưởng, quyền từ chối cùng điều khoản dữ liệu. Việc tham gia phù hợp khi gia đình có thể linh hoạt thời gian sạc hoặc sử dụng điện. Sự điều chỉnh này không nên ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, sức khỏe hay nguồn điện dự phòng.
Nhà máy điện ảo, thường được viết tắt là VPP, kết nối nhiều thiết bị phân tán để cùng hỗ trợ lưới điện. Chúng có thể gồm bộ điều nhiệt thông minh, ô tô điện và pin lưu trữ. Công ty điện lực có thể tạm thời điều chỉnh mức tiêu thụ của các thiết bị trong giờ cao điểm. Người tham gia nhận ưu đãi hoặc khoản thanh toán tùy chương trình.
Nội dung chính: Nhà máy điện ảo hoạt động như thế nào?
Thiết bị được điều phối ra sao?
VPP điều phối nhiều tài sản năng lượng tại hộ gia đình như một nguồn lực chung. Khi nhu cầu điện tăng cao, đơn vị vận hành có thể điều chỉnh nhiệt độ hoặc thay đổi quá trình sạc xe. Hiện nay, phần lớn VPP tiêu dùng chỉ giảm hoặc dịch chuyển nhu cầu điện, không chủ động đưa điện từ pin gia đình hoặc ô tô điện trở lại lưới. Các chương trình cho phép pin cấp điện lên lưới đang gia tăng nhưng chưa phải cách vận hành phổ biến.
Quy mô và mức thưởng tại Mỹ
Đổi lại quyền điều phối có giới hạn, người tham gia có thể nhận ưu đãi trên hóa đơn điện hoặc khoản thưởng đăng ký. Seth Frader-Thompson, đồng sáng lập kiêm tổng giám đốc EnergyHub, nêu mức thưởng ban đầu khoảng 50 đến 150 đô la Mỹ cho bộ điều nhiệt thông minh. Chương trình này có thể trả thêm khoảng 25 đến 50 đô la Mỹ mỗi năm. Pin gia đình và ô tô điện có thể mang lại mức tiết kiệm hàng năm từ hàng trăm đến hàng nghìn đô la Mỹ.
Công suất được điều chỉnh tại từng hộ có thể nhỏ, nhưng tác động trở nên đáng kể khi tập hợp hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu thiết bị. Theo Frader-Thompson, quy mô đó có thể tạo hiệu quả tương đương việc khởi động một nhà máy điện.
Theo RMI, riêng tại Mỹ đã có hơn 500 chương trình VPP hoạt động vào năm 2023. Bài hướng dẫn của MIT Technology Review cũng dẫn dữ liệu của Resideo, theo đó khoảng 4 triệu hộ gia đình có bộ điều nhiệt thông minh đã tham gia VPP tính đến năm trước thời điểm bài gốc xuất bản.
Những con số và chương trình trong bài thuộc thị trường Mỹ. Người đọc tại Việt Nam không nên xem tên chương trình, điều kiện tham gia hay mức thưởng này là ưu đãi đang áp dụng trong nước.
Cách tìm chương trình và kiểm tra thiết bị
Tìm chương trình ở đâu?
Hãy bắt đầu từ trang thông tin của công ty điện lực. Cũng nên kiểm tra ứng dụng của bộ điều nhiệt, ô tô điện hoặc pin gia đình. Trước khi đăng ký, cần xác nhận mẫu thiết bị, khu vực cấp điện và biểu giá được hỗ trợ. Bộ sạc, bộ biến tần và yêu cầu kết nối cũng phải nằm trong danh sách của chương trình.
Chương trình có thể không sử dụng cụm từ “nhà máy điện ảo”. Tại thị trường Mỹ, các tên gọi thường liên quan đến điều chỉnh nhu cầu, phần thưởng giờ cao điểm, giải pháp kết nối, lưu trữ bằng pin, phần thưởng cho bộ điều nhiệt thông minh, quản lý sạc hoặc sử dụng thiết bị sẵn có của khách hàng.
Thông tin đăng ký cũng có thể xuất hiện trong thư điện tử từ nhà sản xuất. Frader-Thompson cho biết ứng dụng và thông báo từ nhà sản xuất là cách phần lớn người dùng biết đến và đăng ký chương trình.
Kiểm tra quy trình và khả năng tương thích
Quy trình có thể chỉ gồm vài bước trong ứng dụng hoặc một biểu mẫu của công ty điện lực. Một số chương trình dùng trang xác nhận tài khoản và thiết bị do bên thứ ba vận hành. Joseph Vellone, tổng giám đốc ChargeScape, cho biết một số tài xế ô tô điện có thể đăng ký ngay trong ứng dụng của hãng xe. Tại đó, họ có thể xem điều khoản và mức thanh toán.
Điều kiện tương thích thường rất cụ thể. Chương trình cho bộ điều nhiệt có thể chỉ chấp nhận một số mẫu kết nối Wi-Fi. Chương trình ô tô điện có thể phụ thuộc vào hãng xe, bộ sạc, khu vực cấp điện hoặc biểu giá. Với pin gia đình, khả năng tham gia còn có thể phụ thuộc vào thương hiệu pin, bộ biến tần, đơn vị lắp đặt và khả năng giao tiếp giữa hệ thống với công ty điện lực.
Tại Mỹ, các chương trình không phân bố đồng đều. Chúng tập trung nhiều hơn ở nơi có nhiều thiết bị linh hoạt, lưới điện chịu áp lực, công ty điện lực ủng hộ hoặc chính sách cấp bang thuận lợi, đặc biệt tại California, Texas, New England và ngày càng phổ biến ở một số khu vực Trung Đại Tây Dương.
Xác định mức linh hoạt của gia đình
Tham gia VPP nghĩa là cho phép đơn vị vận hành tạm thời điều chỉnh một thiết bị trong nhà, thường chỉ vài lần mỗi tuần. Chương trình phù hợp hơn khi việc đổi thời điểm sạc, điều chỉnh nhiệt độ hoặc sử dụng pin không làm gián đoạn công việc, chăm sóc người thân, nhu cầu sức khỏe hay kế hoạch dự phòng khi mất điện.
Nếu ô tô điện cắm sạc suốt đêm nhưng chỉ cần hai giờ để đầy, thay đổi thời điểm sạc có thể gần như không ảnh hưởng đến sinh hoạt. Chương trình pin gia đình cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể nếu chủ nhà hiểu pin sẽ được sử dụng bao nhiêu lần, có thể giữ lại bao nhiêu điện dự phòng và việc tăng số chu kỳ sạc xả có ảnh hưởng đến thiết bị hay không.
Không phải gia đình nào cũng có khoảng linh hoạt đó. Sanya Carley, giáo sư tại Đại học Pennsylvania và giám đốc học thuật của Trung tâm Chính sách Năng lượng về Khí hậu, lưu ý rằng người làm ca đêm, người có trách nhiệm chăm sóc người khác, người có nhu cầu sức khỏe đặc biệt hoặc gia đình vốn đã cắt giảm mạnh điện năng để tiết kiệm có thể khó chấp nhận việc điều chỉnh hệ thống sưởi, làm mát hay tốc độ sạc trong giờ cao điểm.
Đọc kỹ quyền từ chối và điều khoản dữ liệu
Quyền ghi đè một lần điều chỉnh
Hai điều khoản cần kiểm tra trước khi đăng ký là khả năng ghi đè một lần điều chỉnh và phạm vi dữ liệu được thu thập. Người tham gia nên biết liệu họ có thể yêu cầu sạc xe ngay, giữ điện dự phòng hoặc thay đổi nhiệt độ. Họ cũng cần xác định dữ liệu nào được chia sẻ với công ty điện lực, nhà sản xuất và bên vận hành.
Các chương trình VPP thường cho phép người tham gia ghi đè thay đổi tạm thời do công ty điện lực thực hiện. Quyền từ chối này quyết định chương trình có phù hợp với đời sống hàng ngày hay không. Trước khi đăng ký, cần biết liệu bạn có thể bỏ qua một lần điều chỉnh bộ điều nhiệt khi nhà có khách, yêu cầu xe sạc ngay trước chuyến đi dài hoặc giữ lại dung lượng pin dự phòng khi mất điện hay không.
Nguồn dữ liệu nào có thể được thu thập?
Chương trình dành cho ô tô điện và pin có thể thu thập trạng thái sạc, lịch sạc hoặc công suất thiết bị đang sử dụng. Dữ liệu từ bộ điều nhiệt thông minh có thể cho thấy thời điểm người trong nhà có mặt. Nó cũng có thể phản ánh lúc họ ngủ hoặc dùng thiết bị.
Tổ chức Biên giới Điện tử từng cảnh báo rằng dữ liệu từ thiết bị thông minh có thể được dùng để suy đoán thói quen riêng tư trong gia đình. Tùy chương trình, dữ liệu có thể đi qua công ty điện lực rồi được chia sẻ với nhà sản xuất thiết bị, nền tảng phần mềm hoặc bên thứ ba tham gia vận hành.
ChargeScape và EnergyHub cho rằng dữ liệu phục vụ các chương trình này có phạm vi giới hạn và mục đích chức năng. Theo Vellone, dữ liệu ô tô điện tập trung vào đặc tính vật lý và năng lượng của thiết bị. Frader-Thompson nói hành vi của từng khách hàng không quan trọng bằng hành vi trung bình của toàn bộ nhóm tham gia.
Đánh giá khoản thưởng có đáng để tham gia
So sánh khoản trả với mức kiểm soát
Không nên đánh giá VPP chỉ bằng khoản thưởng cao nhất. Cần so sánh hình thức bồi hoàn với mức kiểm soát và tần suất điều chỉnh mà chương trình yêu cầu. Khả năng từ chối, ảnh hưởng đến thiết bị và mục tiêu hỗ trợ lưới điện cũng cần được xem xét. Một chương trình trả ít hơn vẫn có thể phù hợp nếu điều khoản rõ ràng và ít ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Các hình thức bồi hoàn
Khoản bồi hoàn có thể khác nhau đáng kể và không nhất thiết được trả bằng tiền định kỳ. Người tham gia có thể nhận thưởng đăng ký, thẻ quà tặng hoặc khoản khấu trừ hàng tháng trên hóa đơn. Các hình thức khác gồm bộ điều nhiệt giảm giá và sạc ô tô điện miễn phí hoặc rẻ hơn. Chương trình cũng có thể trả theo hiệu suất hàng năm hoặc cấp tín dụng cho điện đưa trở lại lưới.
Ô tô điện và pin gia đình thường mang lại mức tiết kiệm lớn nhất, nhưng đây cũng là những thiết bị đắt tiền. Điều đó tạo ra rào cản đối với người chưa đủ khả năng sở hữu chúng. Chương trình dành cho bộ điều nhiệt thông minh có thể là cách bắt đầu với mức cam kết thấp hơn.
Lý do tham gia cũng không chỉ nằm ở khoản tiền nhận được. Một hộ gia đình có thể muốn góp phần hỗ trợ độ ổn định của lưới điện hoặc hạn chế nhu cầu xây thêm nhà máy điện trong cộng đồng. Frader-Thompson cho rằng đây là một trong số ít hành động có thể trực tiếp góp phần giảm phát thải từ nguồn điện, cải thiện khả năng chi trả và tăng độ tin cậy của hệ thống, đồng thời người tham gia còn được trả tiền.
Chương trình phù hợp nhất không nhất thiết là chương trình trả nhiều nhất. Điều quan trọng là đơn vị vận hành phải nói rõ họ có thể kiểm soát thiết bị nào, người tham gia được nhận bao nhiêu, việc từ chối một lần điều chỉnh có dễ hay không và chương trình đóng góp thế nào cho mục tiêu năng lượng của cộng đồng.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời dưới đây tóm tắt những điều cần xác nhận trước khi đăng ký một chương trình nhà máy điện ảo. Điều kiện cụ thể phụ thuộc vào công ty điện lực, thiết bị, khu vực và biểu giá, vì vậy thông tin của từng chương trình vẫn là căn cứ quyết định.
Đăng ký nhà máy điện ảo bằng cách nào?
Kiểm tra trang của công ty điện lực, ứng dụng quản lý thiết bị hoặc thư điện tử từ nhà sản xuất. Sau khi tìm thấy chương trình, hãy xác nhận thiết bị và tài khoản đủ điều kiện, đọc mức thanh toán, quyền từ chối và điều khoản dữ liệu, rồi hoàn tất biểu mẫu hoặc quy trình đăng ký trong ứng dụng.
Những thiết bị nào có thể tham gia nhà máy điện ảo?
Các chương trình có thể hỗ trợ bộ điều nhiệt thông minh, ô tô điện, bộ sạc, pin gia đình hoặc tấm pin mặt trời. Khả năng tham gia phụ thuộc vào mẫu thiết bị, nhà sản xuất, khu vực cấp điện, biểu giá, bộ biến tần và khả năng kết nối với hệ thống của đơn vị vận hành.
Người tham gia có thể từ chối một lần điều chỉnh không?
Nhiều chương trình cho phép người dùng ghi đè thay đổi tạm thời, nhưng điều khoản không giống nhau. Trước khi đăng ký, cần kiểm tra liệu bạn có thể yêu cầu sạc xe ngay, thay đổi nhiệt độ hoặc giữ dung lượng pin dự phòng, cũng như việc từ chối có ảnh hưởng đến khoản thưởng hay không.
Nhà máy điện ảo thu thập dữ liệu gì?
Tùy thiết bị, chương trình có thể thu thập trạng thái sạc, lịch sạc, công suất sử dụng hoặc dữ liệu từ bộ điều nhiệt. Điều khoản quyền riêng tư cần nêu rõ dữ liệu được dùng cho mục đích nào và có được chia sẻ với nhà sản xuất, nền tảng phần mềm hoặc bên thứ ba vận hành hay không.
Nếu nhận được lời mời tham gia một chương trình nhà máy điện ảo, hãy đối chiếu bốn điểm trước khi đồng ý: thiết bị được hỗ trợ, mức linh hoạt cần nhường lại, quyền từ chối và cách dữ liệu của gia đình được sử dụng.
