Trẻ em qua mặt lệnh cấm mạng xã hội cho thấy giới hạn của kiểm tra tuổi. Đây không phải vấn đề có thể giải quyết chỉ bằng cách siết chặt xác minh. Theo MIT Technology Review, kiểm soát nghiêm ngặt hơn có thể đẩy trẻ sang những không gian kém an toàn. Biện pháp đó cũng buộc trẻ em và người lớn cung cấp thêm dữ liệu nhạy cảm.
Vì sao trẻ vẫn vượt qua lệnh cấm mạng xã hội?
Giới hạn tuổi không loại bỏ nhu cầu giao tiếp, tìm kiếm thông tin và khám phá môi trường trực tuyến của trẻ. Kinh nghiệm tại Australia cho thấy nhiều trẻ vẫn truy cập được nền tảng bị cấm, trong khi một số gia đình chủ động hỗ trợ con vượt qua giới hạn tuổi khi họ cho rằng dịch vụ đó cần thiết.
Nhiều chính phủ đang chọn cấm trẻ em dùng mạng xã hội để phản ứng trước lo ngại về an toàn trực tuyến. Pháp từng cấm người dưới 15 tuổi truy cập các nền tảng lớn vào tháng 7, sau đó tòa án cao nhất của nước này chặn lệnh cấm vì lý do quyền con người. Theo MIT Technology Review, Vương quốc Anh dự kiến cấm người dưới 16 tuổi dùng Facebook, TikTok và các nền tảng khác vào đầu năm 2027. Liên minh châu Âu cũng công bố kế hoạch cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội.
Phát hiện chính
Kinh nghiệm ban đầu của Australia cho thấy giới hạn tuổi không đồng nghĩa với việc trẻ thực sự rời khỏi các nền tảng. Nước này ban hành lệnh cấm vào năm 2024. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y khoa Anh vào năm 2026 ghi nhận bốn trong năm thanh thiếu niên dưới 16 tuổi vẫn truy cập được nền tảng bị cấm.
Các em đã thử nhiều cách để vượt qua bước xác minh, từ dùng khuôn mặt của anh chị em đến vẽ râu giả. Một số người ủng hộ lệnh cấm cho rằng chính phủ và nền tảng cần ngăn chặn triệt để các cách lách luật này. Tuy nhiên, hành vi vượt rào cũng cho thấy chính sách chưa phù hợp với nhu cầu và cách trẻ sử dụng môi trường trực tuyến.
Lệnh cấm có thể khiến môi trường của trẻ kém an toàn hơn
Khi không thể vào những nền tảng quen thuộc, trẻ có thể chuyển sang các dịch vụ ít được phụ huynh biết đến hoặc ít được kiểm duyệt hơn. Sự dịch chuyển này không nhất thiết làm giảm thời gian trực tuyến, nhưng có thể khiến gia đình khó theo dõi hoạt động của trẻ và làm tăng khả năng các em gặp người có ý đồ xấu.
Ở nhiều hoàn cảnh khác, sự tò mò, khả năng giải quyết vấn đề và tính độc lập của trẻ thường được khuyến khích. Những năng lực ấy không biến mất khi trẻ lên mạng. Không gian trực tuyến còn là nơi các em phát triển kỹ năng xã hội, tìm hiểu bản thân và kết nối với người có cùng mối quan tâm.
Nội dung trẻ tìm kiếm và lựa chọn của phụ huynh
Lệnh cấm diện rộng bỏ qua các động lực đó. Nó cũng giả định rằng mọi phụ huynh đều muốn ngăn con tiếp cận mạng xã hội, nhưng thực tế phức tạp hơn. Trong nghiên cứu gần đây hơn, phụ huynh nói với Trung tâm Dân chủ và Công nghệ rằng họ đôi khi cùng con khai sai thông tin. Họ làm vậy để truy cập dịch vụ cần thiết nhưng bị giới hạn tuổi.
Điều này không có nghĩa phụ huynh không quan tâm đến rủi ro. Một số người tin rằng tiếp cận có trách nhiệm giúp trẻ tìm thông tin và kết nối với bạn bè phù hợp. Trẻ cũng có thể học kỹ năng an toàn số sớm hơn. Với những gia đình này, lợi ích có thể lớn hơn nguy cơ nếu phụ huynh vẫn tham gia hướng dẫn.
Khi trẻ chuyển sang không gian ít được giám sát
Có trường hợp trẻ trò chuyện qua Google Tài liệu hoặc phần bình luận của chương trình âm thanh khi không thể dùng các nền tảng quen thuộc. Những lựa chọn đó có thể tương đối vô hại, nhưng trẻ cũng có thể tìm đến các nền tảng nguy hiểm hơn, nơi nguy cơ bị lạm dụng hoặc săn mồi cao hơn.
Theo nghiên cứu sơ bộ được Tạp chí Y khoa Anh công bố sau lệnh cấm tại Australia, thời gian trẻ nhìn màn hình không giảm đáng kể. Hoạt động của một số người dùng nhỏ tuổi chỉ chuyển sang những nơi phụ huynh không biết và không theo dõi được. Các nền tảng cũ, suy giảm hoặc thiếu nguồn lực kiểm duyệt có thể đồng thời thu hút trẻ dễ bị tổn thương và những người muốn lợi dụng các em.
Kiểm tra tuổi tạo ra những rủi ro quyền riêng tư nào?
Kiểm tra tuổi có thể yêu cầu nền tảng theo dõi hành vi, phân tích dữ liệu cá nhân hoặc thu thập giấy tờ tùy thân. Những biện pháp này áp dụng cho cả người lớn và trẻ em. Nếu dữ liệu bị lộ hoặc liên kết với hoạt động riêng tư, hậu quả có thể vượt xa mục tiêu ban đầu là xác nhận tuổi.
Dữ liệu được dùng để ước tính tuổi
Một số nền tảng tự động theo dõi hoạt động trực tuyến để ước tính tuổi người dùng. Quá trình này đòi hỏi thu thập và phân tích dữ liệu nhằm suy luận đặc điểm cá nhân. Vì vậy, dữ liệu có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích hoặc rò rỉ.
Nền tảng cũng có thể yêu cầu giấy phép lái xe hoặc giấy tờ tùy thân khác. Discord cho biết dịch vụ xác minh tuổi bên thứ ba 5CA đã bị xâm nhập. Theo số liệu được MIT Technology Review dẫn lại, vụ việc làm lộ ít nhất 70.000 hình ảnh giấy tờ do chính phủ cấp. Nếu giấy phép lái xe bị nối với tài khoản và hoạt động riêng tư, kẻ xấu có thể suy ra nhiều thông tin. Những thông tin đó có thể gồm quan điểm chính trị hoặc xu hướng tính dục của người dùng.
Vấn đề cốt lõi là ai được thu thập, xử lý và truy cập dữ liệu. Câu hỏi tương tự xuất hiện trong cách hệ thống bảo mật phân quyền dữ liệu và mô hình, đặc biệt khi thông tin nhận dạng được đưa vào một quy trình tự động.
Việc cố ngăn trẻ vượt qua kiểm tra tuổi còn khiến nhà hoạch định chính sách nhắm đến mạng riêng ảo. Các dự luật xác minh tuổi tại Michigan và Utah từng tìm cách can thiệp vào lớp bảo vệ quyền riêng tư của công cụ này. Dự luật của Utah sau đó bị một tòa án liên bang chặn. Tại Australia, Ủy viên An toàn điện tử thúc đẩy các nền tảng phát hiện và chặn việc sử dụng mạng riêng ảo để tránh xác minh tuổi.
Kiểm tra tuổi có thể làm suy yếu mạng riêng ảo
Yêu cầu người trưởng thành chứng minh tuổi trước khi dùng công nghệ bảo vệ quyền riêng tư sẽ làm suy yếu mục đích của công nghệ đó. Nhà báo và người bảo vệ nhân quyền có thể đối mặt với giám sát hoặc trả đũa khi làm việc về các chủ đề nhạy cảm. Rủi ro tăng lên nếu danh tính và hoạt động của họ bị liên kết. Lo ngại này cũng nằm trong cuộc tranh luận rộng hơn về việc công nghệ bình thường hóa trạng thái luôn lắng nghe.
Chính sách nên thay đổi điều gì thay cho lệnh cấm?
Chính sách có thể tập trung vào mô hình kinh doanh tạo ra rủi ro thay vì chỉ chặn người trẻ truy cập. Các biện pháp được đề xuất gồm hạn chế dữ liệu dùng cho quảng cáo và nội dung nhắm mục tiêu, đồng thời yêu cầu nền tảng cung cấp công cụ kiểm soát linh hoạt để gia đình điều chỉnh theo hoàn cảnh của từng trẻ.
Một hướng là hạn chế lượng dữ liệu mà nền tảng được phép thu thập và sử dụng để nhắm nội dung hoặc tính năng đến người dùng, bao gồm trẻ em. Cách tiếp cận này tác động trực tiếp vào động lực khiến doanh nghiệp phát triển quảng cáo nhắm mục tiêu và các tính năng giữ người dùng trực tuyến lâu hơn mong muốn.
Giới hạn thu thập và sử dụng dữ liệu
Trong nghiên cứu của Trung tâm Dân chủ và Công nghệ, gần như toàn bộ phụ huynh và thanh thiếu niên được phỏng vấn muốn có những giới hạn như vậy. Những người tham gia cho rằng dữ liệu là nền tảng của quảng cáo nhắm mục tiêu. Dữ liệu cũng hỗ trợ nhiều tính năng được thiết kế để kéo dài thời gian sử dụng.
Trao công cụ kiểm soát cho gia đình
Một hướng khác là trao cho gia đình các công cụ kiểm soát dễ sử dụng và có thể điều chỉnh. Bộ lọc nội dung theo từ khóa có thể giúp học sinh chặn bài đăng hoặc bình luận chứa biệt danh dùng để công kích mình. Nền tảng khó biết trước từ nào gây hại cho từng trẻ. Quy định pháp luật cũng không thể dự báo mọi hình thức quấy rối thay đổi theo ngữ cảnh. Tuy vậy, chính sách có thể buộc nền tảng cung cấp công cụ để người dùng tự quyết định.
Thói quen bảo vệ dữ liệu yếu, dòng nội dung gây lo âu và nhu cầu sử dụng công nghệ số khiến phụ huynh lẫn thanh thiếu niên muốn doanh nghiệp thay đổi. Việc trẻ tìm cách vượt rào cho thấy điểm yếu của chính sách. Thực thi nghiêm ngặt hơn đồng nghĩa với thu thập nhiều dữ liệu hơn, nhưng chưa chắc đáp ứng được nhu cầu thực tế của gia đình.
Lập luận này do Michal Luria, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Dân chủ và Công nghệ; Aliya Bhatia, nhà phân tích chính sách cao cấp thuộc Dự án Tự do Biểu đạt của trung tâm; và Danah Boyd, giáo sư truyền thông tại Đại học Cornell, trình bày.
Hãy tiếp tục theo dõi Sine để cập nhật những phân tích về công nghệ, quyền riêng tư và an toàn trực tuyến.
