Công nghệ sinh học có thể giúp một số thú cưng sống khỏe lâu hơn và tạo ra con vật có bộ gene giống con vật đã mất. Tuy nhiên, nhân bản không khôi phục tính cách hay ký ức, còn bảo quản lạnh chưa thể hồi sinh động vật. Trong ba hướng tiếp cận, thuốc kéo dài tuổi thọ hiện là lựa chọn gần thực tế nhất.
Peppy là con mèo đầu tiên và duy nhất của tác giả bài viết gốc. Ký ức về nó chỉ còn vài mảnh nhỏ: cảm giác vuốt ve khi nó kêu gừ gừ, những lần nó mắc kẹt trên cây và lần nó đi vệ sinh ngay trong nôi của cô em gái.
Nhưng ngày Peppy mất tích thì vẫn còn nguyên. Khi ấy tác giả mới 10 tuổi và đã tìm khắp những cánh đồng cùng khu rừng gần nhà cho tới lúc mặt trời lặn. Sau đó, tác giả còn làm cả áp phích tìm mèo. Peppy không bao giờ trở về.
Gần 30 năm sau, chủ nuôi đã có thêm nhiều lựa chọn với hy vọng kéo dài thời gian bên thú cưng. Theo bài viết gốc của MIT Technology Review, các lựa chọn ấy trải dài từ thuốc kéo dài tuổi thọ đến nhân bản và bảo quản lạnh. Câu hỏi khó hơn là liệu những công nghệ đó có thực sự tốt cho con vật và chủ nuôi hay không.
Nội dung: Thuốc kéo dài tuổi thọ là hy vọng thực tế nhất
Thuốc tác động đến bệnh liên quan đến tuổi tác hoặc quá trình lão hóa có thể giúp thú cưng sống khỏe lâu hơn. Đây là hướng gần với chăm sóc y tế thông thường nhất. Tuy vậy, thử nghiệm đang diễn ra không có nghĩa hiệu quả kéo dài tuổi thọ đã được chứng minh.
Thị trường bảo vệ và kéo dài sự sống cho thú cưng đã hình thành. Ngày càng nhiều công ty công nghệ sinh học hướng nghiên cứu vào quá trình lão hóa của chó và mèo.
MIT Technology Review cho biết Loyal đang phát triển ba loại thuốc có khả năng kéo dài tuổi thọ cho chó. Một trong số đó được thử nghiệm trên khoảng 1.300 con chó nuôi tại Mỹ, với mục tiêu cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Những doanh nghiệp khác đang nghiên cứu thuốc nhằm chống lại bệnh liên quan đến tuổi tác, trong đó có béo phì và thoái hóa khớp, hoặc tác động trực tiếp đến quá trình lão hóa. Một công ty khác tập trung riêng vào thuốc kéo dài tuổi thọ cho mèo nhà.
Nếu từng có một loại thuốc có thể giúp Peppy tránh bệnh tiểu đường hoặc viêm khớp, tác giả tin rằng mình sẽ tìm mọi cách để mua nó. Đây cũng là giới hạn mà sự ủng hộ dành cho việc kéo dài sự sống của thú cưng bắt đầu dừng lại.
Những lời hứa lớn của công nghệ cần được xem xét bằng bằng chứng, tương tự yêu cầu coi xác minh là chìa khóa trước hàng nghìn thông cáo. Với thuốc dành cho thú cưng, thử nghiệm đang diễn ra không đồng nghĩa hiệu quả kéo dài tuổi thọ đã được chứng minh.
Nhân bản tạo ra một bản sao di truyền, không phải thú cưng cũ
Nhân bản có thể tạo ra một con vật mang bộ gene giống thú cưng đã mất, nhưng không tái tạo đúng cá thể cũ. Con vật mới không có ký ức, trải nghiệm hay mối quan hệ mà thú cưng trước đó từng có với chủ nuôi.
Nhân bản là lựa chọn tương đối mới dành cho những người đang đau buồn và muốn tìm một con vật thay thế. Trong phần lớn trường hợp, kỹ thuật này lấy vật liệu di truyền của thú cưng, đưa vào tế bào trứng của một con vật khác cùng loài, rồi để phôi phát triển trong cơ thể con vật mang thai hộ.
Kỹ thuật đó từng tạo ra cừu Dolly, sinh vào năm trước khi Peppy mất tích. Sau đó, nhân bản tiếp tục thành công ở nhiều loài động vật có vú, gồm bò, ngựa, chồn sương, mèo và chó.
Tại Mỹ, MIT Technology Review cho biết Viagen Pets nhận nhân bản mèo hoặc chó với giá 50.000 USD cho mỗi trường hợp. Kết quả không phải bản sao hoàn toàn của con vật đã mất mà là một cá thể song sinh về di truyền.
Vì sao chủ nuôi vẫn muốn nhân bản?
Dù vậy, mong muốn nhân bản thú cưng không khó hiểu. Viagen mô tả dịch vụ của mình là một cách để con người “tiếp tục níu giữ”. Lori Kogan, giáo sư khoa học lâm sàng tại Đại học Bang Colorado và là người đã nghiên cứu quan hệ giữa người với động vật trong nhiều thập niên, không phản đối lựa chọn này.
Kogan chỉ ra rằng con người có những nghi thức rõ ràng để đối diện với cái chết của một người thân, chẳng hạn tang lễ, thời gian nghỉ làm và quà tưởng niệm. Với thú cưng, những nghi thức tương tự hầu như không tồn tại. Nỗi đau của chủ nuôi vì thế có thể không được thừa nhận, khiến họ cảm thấy cô độc. Theo Kogan, nếu nhân bản mang lại bình yên cho một người, người ngoài không nên vội phán xét.
Mất thú cưng cũng là lúc một đứa trẻ hiểu về cái chết
Với trẻ nhỏ, cái chết của thú cưng thường là lần đầu các em trực tiếp đối diện với mất mát. Nếu cái chết được trình bày như điều có thể đảo ngược bằng nhân bản, trẻ có thể hiểu sai rằng một cá thể luôn có thể được sao chép hoặc thay thế.
Tác giả bài viết vẫn dè dặt với việc nhân bản, nhất là khi người mất thú cưng là trẻ nhỏ. Đây thường là lần đầu một đứa trẻ phải đối diện với cái chết.
Việc mất Peppy là trải nghiệm đau buồn nhưng có tính định hình. Tác giả cho rằng nó đã phần nào chuẩn bị cho những mất mát về sau trong tuổi trưởng thành.
Đó cũng là điểm giao với những tranh luận rộng hơn về giới hạn công nghệ, chẳng hạn câu hỏi AI có thực sự đe dọa sự sống con người hay không. Năng lực kỹ thuật và cách xã hội nên sử dụng năng lực ấy không phải lúc nào cũng có cùng một câu trả lời.
Bảo quản lạnh chưa thể đưa thú cưng trở lại
Bảo quản lạnh lưu giữ thi thể thú cưng ở nhiệt độ cực thấp với hy vọng công nghệ tương lai có thể hồi sinh con vật. Công nghệ hiện tại chưa thể thực hiện điều đó, và ngay cả người làm trong lĩnh vực này cũng thừa nhận khả năng hồi sinh các cơ thể đang được lưu giữ là rất thấp.
Bảo quản lạnh thú cưng đi xa hơn cả nhân bản. Một số công ty nhận làm lạnh thi thể động vật xuống nhiệt độ cực thấp và lưu giữ trong thời gian dài, thậm chí vô thời hạn. Lời hứa phía sau dịch vụ này là công nghệ tương lai có thể hồi sinh con vật, đồng thời chữa căn bệnh đã khiến nó chết.
Theo MIT Technology Review, cơ sở bảo quản lạnh Alcor tại bang Arizona đang lưu giữ thi thể của hàng trăm người và thú cưng. Cơ sở này gần đây còn thông báo đã làm lạnh một con thú có túi nhỏ, cũng là con sóc bay Úc nuôi làm cảnh đầu tiên được Alcor tiếp nhận.
Khả năng chủ nuôi được đoàn tụ với thú cưng bằng phương pháp này gần như bằng không. Với công nghệ hiện tại, chưa có cách nào thật sự đưa một con vật đã chết trở lại.
Níu giữ ký ức hay cố gắng thay thế một cá thể?
Thuốc, nhân bản và bảo quản lạnh đáp ứng ba nhu cầu khác nhau: kéo dài thời gian sống khỏe, tạo một cá thể có cùng bộ gene hoặc lưu giữ thi thể cho một tương lai giả định. Chưa lựa chọn nào có thể trả lại đúng con vật với tính cách, ký ức và mối quan hệ đã có với chủ nuôi.
Tác giả vẫn nhớ Peppy, nhưng sẽ không đặt con mèo vào một bể nitơ lỏng, cũng không để một con mèo khác mang thai và sinh ra cá thể giống nó về mặt di truyền.
Thuốc có thể giúp thú cưng sống khỏe hơn là một hướng nghiên cứu đáng theo dõi. Nhân bản có thể xoa dịu nỗi đau của một số người. Bảo quản lạnh giữ lại một hy vọng cho tương lai, nhưng chưa thể đưa thú cưng đã chết trở lại.
Peppy vẫn chỉ có một. Người đang cân nhắc một lời hứa công nghệ dành cho thú cưng nên xem kỹ bằng chứng, giới hạn thực tế và sự khác biệt giữa kéo dài sự sống với thay thế một cá thể.
