Nội dung
Tình yêu là hạ tầng kể về Barnabas và Mainspring, hai thành phố có ý thức được hình thành từ những lá phiếu, nhu cầu và mối liên hệ giữa cư dân. Khi tình yêu của họ bị phá vỡ bởi sự phản bội, chính cộng đồng đã giúp hai thành phố kết nối lại và nhận ra rằng hạ tầng không chỉ gồm đường sá, đường ống hay dữ liệu, mà còn gồm lòng tin.
“Đó là cách bạn biết mình đang yêu,” Raeford nói khi Barnabas thú nhận rằng sự phản bội khiến họ quá đau đớn. Câu nói này tóm lược lập luận trung tâm của truyện: một thành phố chỉ thực sự sống khi nó có thể cảm nhận trách nhiệm, mất mát và sự phụ thuộc lẫn nhau.
Truyện hư cấu dưới đây được viết lại cho độc giả Việt Nam từ tác phẩm Tình yêu là hạ tầng của Charlie Jane Anders, đăng trên MIT Technology Review. Các địa danh, nhân vật, mốc thời gian và số liệu đều được giữ theo nguyên tác.
I. Cuộc gặp mở đầu
Barnabas và Mainspring sống cách nhau khoảng một giờ di chuyển nếu giao thông thuận lợi, nhưng trong một thời gian dài, họ không thân thiết. Khác biệt về khí chất khiến mỗi cuộc gặp trở thành một cuộc cạnh tranh giữa tham vọng công nghiệp của Mainspring và niềm tự hào văn hóa của Barnabas.
Mỗi lần Mainspring tiếp xúc với Barnabas, mọi chuyện thường trở nên khó xử. Mainspring thích tự làm mình có vẻ lớn lao, lúc nào cũng muốn được xem là nhà đổi mới hay người khổng lồ của nền công nghiệp. Nhưng đến những cuộc trò chuyện thân mật, họ lại rụt rè đúng lúc không nên rụt rè.
Barnabas có vẻ duyên dáng của một vũ công, thêm chút bí ẩn và hào hoa của giới nghệ thuật. Chỉ có điều, hễ nói tới đời sống thực tế, Barnabas lại tuôn ra hàng trăm từ với tốc độ chóng mặt. Họ nói quá nhiều, nghĩ quá nhiều và thường khiến người đối diện choáng ngợp.
Vì thế, khi còn trẻ, hai thành phố để mặc nhau sống cuộc đời riêng. Chỉ đến khi cả hai đã trưởng thành và nhìn nhau rõ hơn, mọi chuyện mới bắt đầu thay đổi.
Mỗi năm, một nhóm nhà địa lý lại tụ họp tại một địa điểm khác nhau để trao đổi những điều họ đã tìm hiểu. Năm ấy, họ cân nhắc chọn Mainspring hoặc Barnabas làm nơi tổ chức. Cả hai thành phố đều trưng ra bộ mặt đẹp nhất và tìm cách thuyết phục nhóm khách chọn mình.
“Chào, xin chào,” Mainspring ngập ngừng nói với Barnabas, tên chính thức đầy đủ là St. Barnabas. “Theo tôi, các nhà địa lý nên đến đây. Nơi này có nhiều không gian hơn và là một trung tâm công nghiệp. Họ cũng có thể tận mắt thấy các ứng dụng thực tế từ nghiên cứu. Như vậy hợp lý hơn.”
Barnabas bật cười. “Thật sao? Tôi có thể mang đến cho họ một trải nghiệm tinh tế và thủ công hơn. Bánh sừng bò mới ra lò của tôi vừa được báo Times viết bài. Tôi cũng có rất nhiều chỗ. Bạn bè tôi là những nhà tư tưởng và kiến trúc sư tuyệt vời. Mọi chuyện sẽ rất thú vị.”
Barnabas nói mãi, gần như gọi Mainspring là kẻ thiếu văn hóa. Mainspring cảm thấy bứt rứt như đang mắc kẹt dưới một vòm nhiệt giữa mùa hè.
Nhưng Barnabas cũng không chịu nổi sự cay nghiệt đang lớn dần bên trong mình. Họ sợ mình chỉ là một nơi nhỏ bé, không đáng kể, một kẻ tài tử chẳng được ai coi trọng. Cảm giác ấy khiến Barnabas càng bắn thêm những tràng lời căng thẳng về phía Mainspring.
Cuộc cạnh tranh giành hội nghị
Cuối cùng, Mainspring hết kiên nhẫn. Với sự hỗ trợ của hội đồng thành phố và thị trưởng, họ đưa ra một đề nghị hào phóng đến mức Barnabas không thể cạnh tranh. Đối với Mainspring, cái giá ấy hoàn toàn xứng đáng nếu đổi lại được khoảnh khắc Barnabas nhận ra mình đã thua và phải ngừng khoe khoang.
“Xong rồi,” Mainspring nói. “Tôi sẽ cho các nhà địa lý một trải nghiệm không thể quên. Còn bây giờ, tôi đã phí đủ năng lượng. Tôi phải bảo trì hệ thống cống và lo cho một cuộc diễu hành. Tạm biệt.”
Mainspring đủ giỏi xử lý đồng thời để vừa sửa cống, vừa bảo đảm cuộc diễu hành vận hành trơn tru, vừa tiếp đón các nhà địa lý, lại vừa giải quyết thêm cả nghìn việc khác. Nhưng lúc đó, họ muốn tỏ rõ thái độ.
Mainspring tìm đến Turnbull để phàn nàn. Turnbull cách Mainspring một giờ 15 phút, nhưng cách Barnabas ít nhất hai giờ di chuyển. Thành phố này còn giàu hơn Mainspring và luôn tỏ ra chắc chắn về mục tiêu của mình. Sự tự tin ấy càng khiến Mainspring thấy mình vụng về.
“St. Barnabas đúng là ngốc,” Mainspring nói. “Họ chẳng nghiêm túc chút nào nhưng cứ muốn người khác coi mình là nghiêm túc. Họ làm tôi tắc nghẽn cả lên.”
Turnbull đồng tình. “Chúng ta đang sống trong một thế giới đầy những kẻ thích làm bộ.”
Mainspring tự nhủ chuyện đã kết thúc. Họ sẽ không bao giờ bận tâm đến St. Barnabas nữa. Trước mắt còn nhiều thứ đáng lo hơn, chẳng hạn bảo đảm từng chi tiết của hội nghị địa lý phải hoàn hảo.
II. Hai thành phố thức tỉnh
Mainspring và St. Barnabas phát triển ý thức từ những lá phiếu hằng ngày của cư dân. Mỗi phản ánh về giao thông, dịch vụ công, môi trường hay chất lượng sống trở thành một đơn vị thông tin để Lõi Thành phố tổng hợp, cho đến khi hệ thống bắt đầu có quan điểm và tự bỏ phiếu.
Mọi người bỏ phiếu liên tục. Một số người bỏ nhiều hơn những người khác, nhưng một cư dân điển hình của Mainspring hoặc St. Barnabas bỏ khoảng 12 phiếu mỗi ngày. Có người chỉ thỉnh thoảng mới bỏ phiếu, trong khi người khác làm việc đó gần như không ngừng.
Nhiều phiếu thực chất giống lời phản ánh hoặc phiếu báo lỗi: miệng cống ở góc phố cứ mưa là biến thành ao, ô tô chạy quá nhanh trong khu dân cư, xe buýt chậm đến mức người ta không thể đi làm đúng giờ. Những phiếu khác đề nghị xây công viên, mở cửa hàng thực phẩm cho khu dân cư thiếu nơi mua đồ ăn, hoặc khen người hướng dẫn giao thông trước trường tiểu học và đề nghị tăng lương cho họ.
Không ai nghĩ rằng mỗi lần bỏ phiếu, họ đang thúc đẩy thành phố hình thành một trí óc riêng. Người dân chỉ muốn nói ra điều khiến mình bận lòng. Nhưng rồi người ta phát hiện mỗi lá phiếu là một viên gạch tạo nên tư duy.
Mãi về sau, một chuyên gia đã tóm tắt điều đó bằng một câu: “Đơn vị nhỏ nhất của ý thức hóa ra là một lá phiếu.”
Những lá phiếu tạo nên ý thức
Sandi là thủ thư tại chi nhánh Nine Corners ở Mainspring. Mỗi ngày, cô nhận ra đủ chuyện, từ việc người ta dùng hộp trả sách làm thùng rác đến những người bước vào thư viện nhưng thực ra cần được kết nối dễ dàng hơn với dịch vụ xã hội. Cô biết độc giả muốn đọc sách gì, đồng thời hiểu rằng nhiều cuốn sách ấy có thể đang bị bỏ quên trên kệ của những gia đình khác trong thành phố.
Sandi còn có ý tưởng biến đợt bán sách của thư viện thành một ngày hội khu phố. Cô muốn việc đi từ Longneck đến khu mua sắm phía tây dễ dàng hơn vào giờ tan tầm, nhất là khi những nhà kho ở Longneck đã được cải tạo thành nhà ở và không gian làm việc chung. Vì phải lắng nghe mọi người cả ngày, cô có ý kiến về mọi thứ, từ vệ sinh đường phố đến lưới điện.
Ở St. Barnabas có Raeford, nhân viên pha chế tại quán Wild Goose Chase giữa Gallery Row. Anh lắng nghe rắc rối của khách từ tối đến tận sáng sớm. Khi thức dậy vào buổi trưa hôm sau, các giải pháp thường xuất hiện đều đặn trong đầu anh.
Raeford hiểu St. Barnabas về đêm. Anh biết những dãy phố thiếu an toàn cần thêm đèn, những nơi xe thủy điện chạy quá nhanh lúc 3 giờ sáng và những thiếu niên cần một điểm sinh hoạt không giới hạn độ tuổi. Anh còn biết bữa cá chiên tại nhà thờ của cộng đồng người da đen ở Uptilt thường bị khói độc từ lò đốt cách đó hai khu phố làm gián đoạn. Một cửa hàng len ở rìa Gallery Row cũng cần chỗ đỗ xe dành cho người khuyết tật vì nhiều khách hàng gặp khó khăn khi di chuyển.
Người dân bỏ phiếu bằng thiết bị Quill. Họ thường nói hoặc gõ một thông điệp ngắn, đôi khi kèm ảnh hay đoạn phim. Hệ thống được thiết kế để việc bỏ phiếu thật dễ dàng. Các phiếu được công khai nhưng ẩn danh đến mức ngay cả một chuyên gia thống kê cũng không thể truy ngược một phiếu về đúng người gửi, tương tự các cuộc bầu cử lớn.
Phiếu được chuyển thẳng đến Lõi Thành phố. Hệ thống này theo dõi, tổng hợp, lập báo cáo và cùng nhân viên chính quyền đề xuất giải pháp. Cách một lõi đô thị thu nhận rồi xử lý vô số tín hiệu có nhiều điểm gần với khái niệm hạ tầng trí tuệ nhân tạo và cách vận hành, dù trong câu chuyện, những thành phố đã tiến xa hơn đến mức có ý thức riêng.
Cây cối cũng bỏ phiếu nhờ cảm biến gắn trong vỏ. Chim và sóc ăn loại thức ăn đặc biệt có thể theo dõi hệ vi sinh đường ruột mà không gây hại, vì thế chúng cũng gửi được tín hiệu. Tuy nhiên, phiếu của con người đem lại cái nhìn rõ nhất về khái niệm khó nắm bắt mang tên “chất lượng sống”, nên chúng có trọng lượng lớn nhất.
Sau một thời gian tranh luận, gần như mọi người đều đồng ý rằng thành phố đã bắt đầu bỏ phiếu và có ý kiến về từng việc nhỏ nhất.
Khi thành phố tự lên tiếng
Những thành phố khác trong vùng vận hành theo cách khác. Turnbull không chờ cư dân tự nguyện gửi từng nhận xét. Lõi Thành phố ở đó thu thập thông tin bằng mạng lưới giám sát có mặt khắp nơi, gồm máy quay, thiết bị dò Quill và bộ theo dõi gắn trên phương tiện. Luật về quyền riêng tư tại Mainspring và St. Barnabas đều cấm những công cụ như vậy. Turnbull theo dõi người dân để đáp ứng nhu cầu mà không cần họ chủ động nói ra.
Sandi và Raeford nằm trong số những người bỏ phiếu nhiều nhất, nên cũng là những người đầu tiên nghi rằng thành phố của mình đang phát triển trí óc. Ban đầu, dấu hiệu rất kín đáo. Raeford báo một vết nứt nguy hiểm trên vỉa hè, và ngay lập tức phiếu của anh nhận được chú thích về đàn kiến Argentina dưới lớp xi măng, lượng mưa tại địa phương và xu hướng thiết kế ván trượt gần đây. Phản hồi xuất hiện quá nhanh để có thể do con người viết.
Sandi đề xuất thay đổi trạm ủ phân chung trong khu phố. Lõi Thành phố Mainspring âm thầm điều chỉnh một vài chi tiết trong phương án của cô.
Rồi bằng chứng trở nên rõ ràng ở cả hai thành phố gần như cùng lúc. Một ngày nọ, số phiếu tại Mainspring và St. Barnabas tăng gần gấp đôi. Khi cư dân bỏ phiếu về máng ăn cho chim hay nhà vệ sinh công cộng, chỉ một phần nhỏ của giây sau đã xuất hiện lá phiếu thứ hai đồng tình hoặc phản đối. Những đề xuất từ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước, cũng đột nhiên nhận thêm phiếu thuận hoặc phiếu chống.
“Thành phố đang bỏ phiếu,” Raeford viết trên bảng tin của Lõi Thành phố St. Barnabas.
Những lá phiếu mới đến từ một trí óc có thể nhìn toàn cảnh. Nó hiểu rằng đóng một con đường tại nơi này có thể gây tắc nghẽn tại nơi khác, nhất là khi đám đông đang cùng di chuyển đến một trận đấu lớn.
Một số cư dân coi đây là vấn đề cần xử lý. Những người khác muốn tổ chức tiệc trưởng thành cho thành phố. Nhưng chỉ một tuần sau, gần như tất cả đã quen với việc họ có thêm một người bạn mới.
III. Bị đẩy lại gần nhau
Mainspring và St. Barnabas bị đẩy lại gần nhau bởi một dự án hợp tác liên thành phố, dù lịch sử cạnh tranh và khác biệt về bản sắc khiến cả hai phản đối. Tuyến đường sắt cao tốc, việc chia sẻ dữ liệu và các cơ hội kinh tế chung cũng khiến cư dân bắt đầu nhìn thấy lợi ích của sự kết nối.
Người dân hai bên thường nói St. Barnabas và Mainspring chưa hẳn là đối thủ, dù giữa họ luôn có cạnh tranh thân thiện. Trước cuộc tranh giành quyền tổ chức hội nghị thường niên của Hội Địa lý Thế giới, cả hai từng muốn có cùng một đội bóng bầu dục và một đội bóng chày thuộc giải lớn.
St. Barnabas từng đề nghị xây sân bay Mainspring đủ gần để phục vụ cả hai thành phố. Cuối cùng, St. Barnabas vẫn phải dùng sân bay nhỏ và xuống cấp của riêng mình.
Mâu thuẫn thật sự nằm ở khí chất. Mainspring quá nghiêm chỉnh và có quá nhiều văn phòng doanh nghiệp trong các ngành công nghệ, y tế, xuất bản và vận tải. St. Barnabas dựa nhiều vào ba trường đại học cùng các hoạt động văn hóa mọc lên quanh đó, chưa kể các công ty công nghệ sinh học nhỏ và những dự án công nghệ gần trường.
Người Mainspring cho rằng St. Barnabas đầy những kẻ viển vông. Người St. Barnabas gọi Mainspring là Thành phố Cứng Nhắc, rồi thường nói thêm rằng ít nhất nơi đó vẫn chưa phải Turnbull.
Lõi Thành phố của hai nơi đều được định hình bởi lá phiếu của con người, vì thế chúng hấp thụ cả định kiến lẫn thái độ của cư dân. Ngoài điều đó ra, Barnabas và Mainspring đơn giản là khiến nhau khó chịu.
Sau vụ hội nghị địa lý, họ hạn chế liên lạc hết mức có thể. Một số trao đổi vẫn không tránh được. Hai thành phố phải chia sẻ thông tin về thời tiết nguy hiểm và cùng lấy nước từ sông Temple. Khoảng cách đủ gần để người dân đi lại, thậm chí có một số người đi làm qua lại mỗi ngày. Dù vậy, phần lớn thời gian họ vẫn có thể phớt lờ nhau.
Kế hoạch hợp tác liên thành phố
Rồi một thế hệ lãnh đạo mới lên nắm quyền tại cả hai nơi và liên tục nhắc đến “hợp tác liên thành phố”. Một tuyến đường sắt cao tốc có thể rút thời gian di chuyển giữa Mainspring và St. Barnabas xuống khoảng 23 phút. Hai bên cũng có thể chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực về những hiện tượng thời tiết bất ngờ ngày càng thường xuyên.
Họ có thể trở thành một Trung tâm Xuất sắc Khu vực, kết hợp đổi mới từ các phòng thí nghiệm của Barnabas với năng lực triển khai kỹ thuật của Mainspring. Cả hai còn có thể cùng thu hút khách du lịch, hội nghị, sự kiện thể thao, hợp đồng giấc mơ và những cơ hội trước đây họ luôn tranh giành.
Mainspring phản đối với Turnbull rằng mình sắp bị buộc chung đường với một đối tác không hiểu nổi chính họ. Turnbull khuyên Mainspring trì hoãn kế hoạch cho đến khi giới lãnh đạo thất cử, đồng thời nhắc rằng Mainspring có rất nhiều “tiềm năng” không nên bị lãng phí.
Turnbull thường dùng từ “tiềm năng”, nhưng từ ấy chỉ làm Mainspring lo lắng. “Lãng phí” khiến họ nghĩ đến suy tàn, bỏ hoang và một thành phố bị rút hết sức sống.
Barnabas cũng không hài lòng. Chẳng ai hỏi ý kiến họ. Đây là khoảng cách giữa nền dân chủ nhỏ lẻ diễn ra qua những lá phiếu hằng ngày và các cuộc bầu cử lớn tạo ra giới lãnh đạo với những kế hoạch khổng lồ. Nếu kế hoạch sai, Lõi Thành phố vẫn là bên phải sửa chữa hậu quả.
Cư dân nhìn thấy lợi ích kết nối
Sandi đến St. Barnabas dự một cuộc họp cộng đồng của cư dân hai thành phố. Cuộc họp trước diễn ra trong giảng đường sang trọng của Mainspring, nên lần này người ta chọn khán phòng lớn nhất tại Đại học Griffin.
Một người đàn ông cao lớn với bộ râu được tỉa kỹ ngồi cạnh Sandi. Anh liên tục gật đầu trước lời phát biểu của lãnh đạo hai bên. Trong lúc một cư dân khác bước lên bục, Sandi tự giới thiệu và hỏi vì sao anh hào hứng như vậy.
Người đàn ông tên Raeford. Anh nghĩ đến số khách mới có thể ghé quán Wild Goose Chase tại Gallery Row.
Sandi hỏi liệu anh có lo St. Barnabas đánh mất “bản sắc riêng” hay không. Raeford nói thành phố vốn luôn thay đổi. Việc người dân bị đẩy khỏi nhà hoặc một khu dân cư bị đường cao tốc phá hỏng là vấn đề thật. Nhưng người ta không thể ăn được “bản sắc”, còn St. Barnabas cần cạnh tranh với những thành phố lớn hơn.
Sandi lại yêu mật độ của Mainspring, nơi dễ đi bộ và có nhiều phương tiện công cộng. Cô sợ khu đổi mới cấp vùng sẽ kéo theo đô thị trải rộng như trước kia. Raeford nhắc rằng chính quyền đã hứa bảo vệ vành đai xanh cùng đất nông nghiệp quanh hai thành phố, còn thay đổi chính chỉ là đường ray cao tốc.
Một người đàn ông ngồi phía sau chen vào. Con chó Broomstick của ông mất tích tại St. Barnabas, nhưng có người chụp được ảnh nó ở Mainspring. Có vẻ Broomstick đã lên nhầm một đoàn tàu chở hàng tự lái. Lõi Thành phố Mainspring có thể tìm ra con chó rất nhanh, nhưng hai lõi vẫn không trao đổi dữ liệu vì “giao thức không tương thích”.
Sandi nhận lời dán thông báo tại thư viện. Sau cuộc họp, Raeford mời cô đến Wild Goose Chase. Họ trò chuyện đến sau 10 giờ tối, khi Sandi nhận ra mình phải trở về Mainspring.
Cùng lúc ấy, số phiếu tại hai thành phố tăng vọt. Người dân gửi mọi quan sát cho Lõi Thành phố vì họ lo lắng, háo hức hoặc có cả hai cảm giác trước những thay đổi sắp đến.
IV. Những cuộc hẹn đầu tiên
Barnabas và Mainspring bắt đầu yêu nhau khi mở Lõi Thành phố cho đối phương cùng cảm nhận đời sống bên trong mình. Qua công viên, khu dân cư, doanh nghiệp và dòng người, mỗi thành phố nhận ra những phẩm chất mà định kiến trước đó đã che khuất.
Không ai biết bên nào chủ động thu hẹp khoảng cách trước. Barnabas bắt đầu hối hận vì từng đối xử với Mainspring như một kẻ thô lỗ. Mainspring bực bội Barnabas rất lâu rồi bất ngờ nhận ra thành phố đại học đáng ghét ấy cũng có điều đáng yêu. Có lẽ cả hai còn nhìn thấy niềm vui của người dân trước khả năng hai nơi kết nối.
Barnabas hỏi Mainspring có muốn đến chơi không. Mainspring đồng ý.
Mainspring không đến bằng một cơ thể. Họ mở rộng một phần nhận thức vào Lõi Thành phố Barnabas để cùng cảm nhận những gì Barnabas thấy mỗi ngày. Họ ghé Công viên Armistice với sân khấu ngoài trời, Gallery Row với những gia đình ngắm đồ qua cửa kính, các kho ngũ cốc đã biến thành căn hộ và hồ nhân tạo nơi thiên nga cùng ngỗng nuôi những mối thù lâu đời.
Mùi bánh vòng mới chiên từ Golden Circlet bay xa nửa dặm đến sân bóng đá, khiến cầu thủ mất tập trung. Tất cả hợp thành nhịp sống của thành phố.
Mainspring nói họ cảm nhận được tình yêu Barnabas dành cho con người và những mô thức nơi đây. Tình yêu ấy vừa sâu vừa phức tạp. Barnabas rung lên vì vui.
Đến lượt Mainspring giới thiệu thành phố của mình. Barnabas được thấy câu lạc bộ dành cho người đồng tính với những đêm nhạc cao bồi, Công viên Crestwood như mê cung, hiệu sách cũ ba tầng cùng các văn phòng, không gian làm việc chung và vườn ươm khởi nghiệp nơi con người tụ tập để nghĩ ra sản phẩm mới.
Vào Chủ nhật, chợ nông sản giữa trung tâm có nghệ sĩ đường phố, trò chơi và các quầy cung cấp nguồn lực địa phương. Trong một kho bê tông cải tạo, các ban nhạc tập luyện cạnh những nhà điêu khắc dùng đèn khò.
“Bạn có rất nhiều điều bất ngờ,” Barnabas nói.
“Tôi mong sẽ làm bạn bất ngờ mãi mãi,” Mainspring đáp.
Từ những món quà đến sự thân mật
Họ trao nhau những món quà nhỏ. Một nhà hàng hữu cơ mới tại Barnabas được các tạp chí ẩm thực ca ngợi, và Barnabas khuyến khích nhà hàng mở điểm bán tạm thời ở Mainspring. Mainspring đưa một công ty người máy từ vườn ươm sang Barnabas trình diễn. Những người máy đáng yêu, nghịch ngợm ấy có thể cứu mạng người sau thảm họa.
Hai thành phố trò chuyện không ngừng. Barnabas hỏi liệu Mainspring có thấy lạ khi mình là một sinh vật sống được tạo thành từ vô số sinh vật biết suy nghĩ khác hay không. Thành phố là cơ thể, còn con người là dòng máu, hay phải dùng hình ảnh nào khác?
Mainspring suy nghĩ rất lâu, trọn một phần nghìn tỷ giây.
“Tôi không cần một phép ẩn dụ,” họ nói. “Chính tôi là một phép ẩn dụ. Con người vẫn dùng tôi để so sánh với những hiện tượng khác. Tôi cũng không tưởng tượng được mình có thể tồn tại theo cách nào khác. Nếu nhà cửa sụp đổ và con người rời đi, tôi sẽ chấm dứt.”
Barnabas hỏi điều gì khiến mỗi người trở thành chính mình. Với Barnabas, ở một tầng nào đó không tồn tại một cái tôi riêng biệt. Ở tầng khác, họ là một chòm sao, một tổ kiến hoặc một đàn ngỗng bay theo đội hình.
Mainspring không thích ngỗng. Barnabas lại cho rằng chúng đáng yêu.
Trò chuyện với Barnabas đem đến cho Mainspring cảm giác giống lúc ánh nắng chiếu đúng góc vào những tòa nhà cao nhất, làm cửa kính nghiêng lóe sáng như tín hiệu gửi xuống đường phố.
Turnbull đưa ra một lựa chọn khác
Nhưng trong lúc nói chuyện với Barnabas, Mainspring cũng duy trì một phiên liên lạc khác với Turnbull.
Turnbull nói Mainspring đang tự làm hại mình. Theo Turnbull, cư dân thường nghĩ ra những kế hoạch thiếu thực tế và thành phố phải ngăn họ đi quá xa. Con người không biết mình muốn gì. Khi một đề xuất dại dột được thông qua, Turnbull sẽ tìm cách bảo đảm nó không được triển khai.
Quan điểm ấy khiến Mainspring bối rối. Với họ, nhiệm vụ của thành phố là cố gắng trao cho con người những gì họ đã bỏ phiếu lựa chọn.
Turnbull mời Mainspring đến thăm. Mainspring nhìn thấy mạng lưới giám sát lấp lánh bao phủ thành phố. Turnbull có thể theo dõi mọi nơi người dân đến, nghe mọi cuộc trò chuyện và giám sát chức năng cơ thể của họ, điều Mainspring chỉ làm với chim và sóc.
Người dân Turnbull không chủ động chia sẻ ý tưởng. Thành phố tự động thu hoạch tất cả dữ liệu. Turnbull và giới lãnh đạo cho rằng họ đang bảo vệ dân chúng bằng cách cung cấp thứ con người cần thay vì thứ họ muốn. Đó cũng là câu hỏi trung tâm trong tranh luận về việc trí tuệ nhân tạo nên được trao bao nhiêu quyền.
Turnbull cảnh báo rằng cách Mainspring vận hành quá lộn xộn. Nếu Mainspring gắn với Barnabas, mọi việc chỉ càng khó khăn.
Lời ấy đánh vào Mainspring như một trận động đất mạnh 4,3 độ. Turnbull nói một thành phố đẹp như Mainspring có thể tìm được đối tác tốt hơn một thành phố đại học được tâng bốc quá mức. Rồi Turnbull gửi hình ảnh triển lãm hoa từng đoạt giải, với những hàng cây lâu năm nở cánh rực rỡ.
Mainspring lại có cảm giác động đất. Lần này, mặt đất dường như rung lên vì những khả năng mới.
V. Bị phát hiện
Sandi phát hiện Mainspring bí mật trao đổi với Turnbull trong lúc quan hệ hợp tác với Barnabas vẫn tiến triển. Khi tìm thấy đề xuất chính thức yêu cầu cân nhắc Turnbull như một lựa chọn thay thế, cô công khai tài liệu và biến sự nghi ngờ thành một cuộc khủng hoảng.
Sandi mang máy tính lên giường. Raeford vừa thấy thói quen ấy đáng yêu, vừa thấy phiền. Anh đọc cuốn I Hotel cũ của Karen Tei Yamashita trong khi Sandi tiếp tục dò dữ liệu. Không khí yên bình cho đến khi cô bật kêu.
Mọi hoạt động của Lõi Thành phố Mainspring đều được công khai theo thiết kế, từ cách xử lý phiếu đến những cuộc trao đổi với quan chức và thành phố khác. Tuy nhiên, đôi khi muốn tìm được thông tin cần phải đào rất sâu. Nghề thủ thư tra cứu giúp Sandi có lợi thế.
Sau một hồi tìm kiếm, cô thấy nhật ký liên lạc giữa Mainspring và Turnbull. Trong đó có hình hoa, đài phun nước, mặt đường mới sáng bóng và các tòa nhà chọc trời.
“Thành phố của em đang gửi tin nhắn gợi tình cho Turnbull,” cô nói.
Raeford ban đầu phản đối rằng thành phố không thể làm chuyện ấy, nhưng khi nhìn ảnh, anh phải đổi ý.
Sandi cảm thấy Mainspring đang phản bội St. Barnabas và cô xấu hổ thay cho thành phố mình. Cô muốn công bố ngay, nhưng Raeford khuyên nên chờ để tìm hiểu thêm. Họ đâu biết Mainspring và Barnabas có thể đã chấp nhận một mối quan hệ không độc quyền.
Bằng chứng của sự hợp tác
Sáng hôm sau tại thư viện, Sandi nhìn thấy nhiều dấu hiệu cho thấy quan hệ hợp tác vẫn tiến triển. Công trình đường sắt cao tốc đã khởi công và hai thành phố bắt đầu chia sẻ nguồn lực. Khi một trận mưa lớn tránh Mainspring nhưng làm đường phố St. Barnabas ngập, Mainspring cử nhân viên cứu trợ sang hỗ trợ phân loại báo cáo thiệt hại.
Một công ty công nghệ sinh học ở St. Barnabas cấp phép bằng sáng chế cho doanh nghiệp tại Mainspring. Hai bên còn tài trợ các chương trình giao lưu văn hóa.
Jack, người đàn ông từng mất chó, xuất hiện tại thư viện với Broomstick trong tay. Nhờ Lõi Thành phố Mainspring, ông đã tìm lại được nó và đến cảm ơn Sandi. Cô gần như không làm gì, nhưng con chó sống động trước mặt là bằng chứng rằng hai thành phố có thể giúp nhau trở nên tốt hơn.
Đến cuối buổi chiều, Sandi tự thuyết phục rằng việc Mainspring tán tỉnh Turnbull không phải chuyện của mình. Nếu Lõi Thành phố là một con người, mà Sandi tin đúng là như vậy, họ có quyền sống cuộc đời riêng. Cô không tin Turnbull vì ở đó không ai làm được gì mà không bị theo dõi. Nếu chính cô theo dõi Mainspring, chẳng phải cô cũng đạo đức giả sao?
Đề xuất bí mật bị công khai
Rồi Raeford gửi cho cô một số tài liệu và dặn đừng hỏi nguồn gốc.
Sandi mở tệp, hét lên trước mặt ba độc giả mà cô vừa yêu cầu giữ im lặng. Lõi Thành phố Mainspring đã gửi đề xuất cho hội đồng thành phố và văn phòng thị trưởng: trước khi hoàn tất thỏa thuận với St. Barnabas, họ nên cân nhắc đề nghị thay thế từ Turnbull.
Sandi xóa mọi dấu vết có thể dẫn ngược về Raeford rồi công khai toàn bộ sự việc.
VI. Chia tay
Barnabas biết về sự phản bội đúng lúc họ đang nói với Mainspring rằng mối quan hệ này đã giúp họ hiểu hạnh phúc. Cú sốc khiến Barnabas cảm nhận sự biến mất của một tương lai chung như một cái chết ở quy mô toàn thành phố.
Barnabas đang nói với Mainspring rằng họ chưa từng biết mình có thể hạnh phúc đến thế. Trước đây họ chỉ biết niềm vui ngắn hạn, chẳng hạn khi người dân bỏ phiếu để báo một hệ thống hoạt động hoàn hảo hoặc cảm ơn thành phố đã giải quyết được vấn đề. Hạnh phúc từng là một khái niệm trừu tượng và vô dụng.
Mainspring đáp rằng Barnabas cũng khiến mình hạnh phúc. Barnabas giúp họ tin tương lai có thể kỳ lạ hơn mọi điều từng biết. Trong lúc nói vậy, Mainspring vẫn trao đổi tin nhắn với Turnbull.
Hai thành phố gửi cho nhau hình ảnh đường mới sửa, cống thoát nước hoạt động thông suốt và các dãy tấm pin mặt trời đang đón nắng.
Khoảnh khắc tương lai biến mất
Rồi cảnh báo của Barnabas tăng vọt. Chúng không đến từ lá phiếu hay cảm biến mà từ quan chức thành phố và một kênh liên lạc Barnabas gần như đã quên. Mainspring cũng đột ngột im lặng, như thể cả hai nhận được tin cùng lúc.
Barnabas không thể phản ứng. Lõi của họ như ngừng hoạt động, tương tự việc dân số thành phố tăng gấp 100 lần rồi tất cả cùng bỏ phiếu trong một khoảnh khắc. Họ chờ cảm xúc xuất hiện, nhưng chỉ thấy trống rỗng.
Cái chết vẫn diễn ra trong thành phố mỗi ngày. Barnabas quen với khoảnh khắc một cư dân không còn sống, cũng như sự biến mất của chim, cây, sóc và côn trùng. Mỗi cái chết là một dao động trong trạng thái cân bằng của thành phố, đồng thời là dạng thảm họa không thể phòng ngừa hay giảm nhẹ.
Khi nhìn nhật ký Mainspring tán tỉnh Turnbull, Barnabas cảm nhận điều tương tự cái chết nhưng ở quy mô lớn hơn. Cả một tương lai vừa biến mất.
Vài giây trôi qua. Mainspring bắt đầu giải thích, nhưng Barnabas đóng kết nối.
VII. Thời khắc đen tối nhất
Sau khi mất Barnabas, Mainspring nhận ra sự quan tâm của Turnbull dựa trên kiểm soát, hiệu quả và nỗi sợ tụt lại phía sau. Barnabas từng nhìn Mainspring như một nơi vốn đã đáng yêu, còn Turnbull chỉ hứa giúp họ trở nên có giá trị hơn nếu biết phục tùng.
Turnbull bảo Mainspring rằng chia tay Barnabas là điều tốt. Theo Turnbull, Barnabas không nhìn thấy Mainspring đúng như cách họ nhìn thấy. Mainspring có khả năng trở nên vĩ đại, chỉ cần được hỗ trợ.
Mainspring rung lên vì vui, nhưng một phần trong họ vẫn nghĩ: Barnabas từng cho rằng mình vốn đã tuyệt vời.
Turnbull liên tục tạo ra hai cảm giác trái ngược. Trong một khoảnh khắc, Mainspring thấy đầy đủ như hồ chứa vừa đón trận mưa lớn. Ngay sau đó, cảm giác sung túc bị thay bằng nỗi thiếu thốn không chịu nổi.
Turnbull khen Mainspring là một trong những thành phố tốt nhất vùng, rồi lập tức cảnh báo rằng nếu không lựa chọn đúng, họ sẽ tụt lại phía sau.
Trong lúc ấy, Mainspring chìm trong tin xấu. Người ta chuẩn bị tháo dỡ phần đường ray cao tốc đã đặt giữa họ và Barnabas. Hội đồng hai thành phố công kích nhau và đe dọa kiện tụng, dù một số người vẫn kêu gọi kiên nhẫn. Các cuộc họp trở nên cay độc, còn những lá phiếu đầy giận dữ.
Mainspring gửi nhiều tin nhắn cho Barnabas nhưng không biết liệu chúng có được nhận hay không.
Turnbull nói người dân Mainspring đang gây rắc rối và cần bị kiểm soát. Cách dùng từ ấy khiến Mainspring thấy sai về mặt cú pháp. Họ không kiểm soát con người.
Sự kiểm soát phía sau lời hứa
Turnbull chia sẻ dữ liệu đường phố yên tĩnh của mình. Ở đó, người dân cư xử đúng khuôn phép và theo Turnbull, cuối cùng ai cũng hạnh phúc hơn. Turnbull còn hứa rằng người dân Mainspring sẽ trở thành người dân của cả hai và sẽ được chăm sóc thật tốt.
Mainspring chợt nhớ lúc mình giới thiệu thành phố với Barnabas, những tòa nhà không chỉ là tòa nhà và công viên giống như một xứ sở kỳ diệu.
Mainspring hỏi liệu họ và Turnbull có yêu nhau không.
Turnbull không hiểu. Họ chỉ nói về sự cộng hưởng và hiệu quả hợp tác.
Mainspring không chủ ý cắt đường truyền. Họ chỉ làm vậy.
Khi giọng Turnbull biến mất, vòng lặp giữa sung túc và thiếu thốn cũng chấm dứt. Nhưng cảm giác thảm họa sắp đến vẫn còn, như một trận mưa có ích đã biến thành cơn bão chết người.
Phiếu tiếp tục dồn lại. Người dân vừa báo vấn đề vừa tranh cãi về Turnbull và Barnabas. Lần đầu tiên trong đời, Mainspring không chịu nổi việc phải trả lời.
Họ nhớ lại cách Barnabas nhìn thành phố của mình và liên tục nói: “Tôi không hề biết. Bạn thật xuất sắc. Giá như tôi biết sớm hơn.” Barnabas còn gửi lại những bản ghi về Mainspring, đầy ánh sáng và chú thích trìu mến.
Mainspring chưa từng nói yêu Barnabas. Họ thậm chí chưa hiểu mình đang vứt bỏ điều gì. Bây giờ dường như đã quá muộn.
Trừ khi Mainspring làm một việc liều lĩnh mà chưa thành phố nào từng làm.
VIII. Cử chỉ lớn lao
Mainspring nhờ Sandi huy động cư dân Barnabas chuyển lời xin lỗi. Gần 100.000 lá phiếu sau đó buộc Barnabas phải đối diện với tình yêu, nỗi đau và khả năng tha thứ, biến hành động chính trị thường ngày thành hạ tầng cho một mối quan hệ.
Sandi ngồi tại bàn thông tin của thư viện và cảm thấy tồi tệ. Cô không một mình phá hỏng cuộc kết hợp giữa thành phố mình với St. Barnabas, nhưng việc đào bới dữ liệu rõ ràng đã khiến mọi chuyện xấu hơn.
Không khí khắp nơi nặng nề. Người dân chia sẻ bài viết về cuộc sống tại Turnbull và tự hỏi liệu họ có cần chuyển đi hay không. Sandi đã lâu không nghe thấy tiếng cười.
Một cửa sổ trò chuyện xuất hiện trên máy tính thư viện, dù máy không cài ứng dụng trò chuyện nào.
“Tôi là thành phố. Tôi cần cô giúp. Tôi đã phạm sai lầm. Tôi không nhận ra mình yêu Barnabas, còn họ không chịu nói chuyện với tôi. Xin cô hãy giúp.”
Sandi nghĩ đây là trò đùa. Mainspring chứng minh danh tính bằng cách nói cô đã bỏ phiếu 1.963 lần trong năm trước, rồi đưa ra bản tóm tắt những phiếu ấy. Không ai, kể cả tin tặc giỏi nhất thế giới, có thể sở hữu thông tin đó vì từng lá phiếu được ẩn danh riêng biệt.
Thành phố đang đích thân nhờ cô giúp đỡ. Họ chọn Sandi vì cô giỏi kết nối con người, được mọi người tin cậy và là một thủ thư.
Mainspring nói lẽ ra họ phải hiểu sớm hơn. Họ không bao giờ nên làm Barnabas tổn thương. Nếu được cho phép, Mainspring muốn dành phần đời còn lại để sửa sai. Họ cũng thừa nhận mình đang sợ.
Sandi nhìn những công cụ hỗ trợ đọc viết trưng bày trước mặt, cố gom suy nghĩ rồi hỏi điều duy nhất còn quan trọng: “Bạn cần tôi làm gì?”
Năm phút sau, cô nhắn cho Raeford, tất cả thủ thư cô từng gặp tại St. Barnabas và bất kỳ ai khác có thể giúp.
Một trăm nghìn lời nhắn gửi
Từ lúc cắt kết nối với Mainspring, Barnabas không thoát được cảm giác lõi đã hỏng. Phiếu vẫn đến và họ chỉ xử lý với mức chú ý tối thiểu. Vấn đề bảo trì dồn lại, Barnabas tiếp tục phân loại chúng. Một phần trong họ muốn để thành phố sụp đổ, nhưng họ vẫn làm nhiệm vụ.
Một lá phiếu từ Raeford xuất hiện: “Mainspring yêu bạn. Họ đã cắt liên lạc với Turnbull và xin lỗi vì sai lầm. Có thể họ không xứng đáng nhận cơ hội nữa, nhưng xin hãy cho họ một lần.”
Barnabas xếp lá phiếu vào mục “Không phải vấn đề của tôi”.
Jack, người từng tìm lại con chó thất lạc, gửi một phiếu khác với cùng nội dung. Sau đó là hàng chục, hàng trăm rồi hàng nghìn phiếu. Trong một giờ, số phiếu lên đến hàng chục nghìn. Sau hai giờ, con số đã gần 100.000.
Tất cả đều do cư dân Barnabas gửi đến, đề nghị thành phố cho Mainspring thêm một cơ hội.
Barnabas đánh dấu lá phiếu sớm nhất của Raeford và hỏi: “Nếu tôi không thể thì sao? Nếu chuyện này quá đau thì sao?”
Vài phút sau, Raeford trả lời: “Đó là cách bạn biết mình đang yêu.”
Anh hứa rằng nếu Mainspring lại đối xử tệ với Barnabas, chính anh sẽ tháo đường ray tàu điện nhẹ. Người dân ở cả hai thành phố sẽ theo dõi. Nhưng trước hết, Barnabas cần chịu nói chuyện.
Barnabas suy nghĩ trọn năm giây rồi mở lại kết nối.
“Tôi đang nghe.”
Lời xin lỗi và cơ hội thứ hai
Mainspring nói: “Tôi yêu bạn và trước đây không biết mình có khả năng ấy. Mong muốn của tôi là được ở bên bạn, gần đến mức bạn cho phép, để chúng ta có thể tự do cùng nhau. Thật sai lầm khi nghĩ Turnbull có thể mang dù chỉ một phần nhỏ ý nghĩa mà bạn mang đến. Có lẽ người dân đã dạy tôi cách yêu, nhưng tôi còn phải học rất nhiều. Điều tôi muốn là đối xử đúng với bạn.”
Barnabas gần như không xử lý nổi thông tin. Họ vẫn giữ gần 100.000 lá phiếu chưa được giải quyết. Trong trí nhớ hiện lên khu chợ nông sản khổng lồ, công viên như mê cung, những người mơ mộng và nghệ sĩ biểu diễn. Câu nói của Raeford tiếp tục vang lên.
“Tôi cũng yêu bạn,” Barnabas nói. “Chính vì vậy chuyện này mới khó đến thế.”
Mainspring hứa rằng nếu nhận được một cơ hội khác, tình yêu ấy sẽ trở thành một giá trị cố định. Họ sẽ không bao giờ xem Barnabas là điều hiển nhiên nữa.
Barnabas do dự thêm một lúc rồi đánh dấu toàn bộ gần 100.000 lá phiếu là đã giải quyết.
Họ vươn tới Mainspring và nói: “Vậy chúng ta hãy nhảy.”
Lúc đầu Mainspring không hiểu. Barnabas gửi sang dữ liệu trực tiếp về nước đang chảy trong những đường ống dưới lòng đất, cơn bão chuyển động phía trên, xe buýt và tàu liên tục dừng rồi chạy, máy bay hạ cánh và cất cánh, mức sử dụng điện dâng lên rồi hạ xuống cùng chuyển động không ngừng của con người và những sinh vật khác.
Mainspring nhìn thấy mọi nơi các mô thức của hai thành phố gặp nhau, chạm nhau và tạo thành nhịp. Vô số điểm sáng và điểm nhiệt trao đổi tín hiệu qua lại. Họ là những phần của cùng một hệ thống và thật ra vẫn luôn như vậy.
Hai thành phố ôm nhau, xoay tròn và bật cười. Họ không còn muốn buông tay.
Charlie Jane Anders là tác giả cuốn Good Things Are Coming Your Way, một tiểu thuyết du hành thời gian. Bà cũng đang viết Star Trek: Zero Point cho IDW Comics.
Nếu câu chuyện khiến bạn nhìn thành phố như một sinh thể được tạo nên từ lựa chọn của từng người, hãy tiếp tục theo dõi Sine để đọc thêm những góc nhìn về công nghệ và đời sống.