Thành phố có thể giảm mạnh số người tử vong do tai nạn giao thông, thậm chí duy trì kết quả trong nhiều năm, nếu đường phố được thiết kế để hạn chế hậu quả khi con người mắc lỗi. Những biện pháp đã được áp dụng gồm hạ giới hạn tốc độ, mở rộng góc vỉa hè, cải thiện tín hiệu sang đường và dùng dữ liệu để xác định các nút giao cần thiết kế lại.
Theo số liệu WHO được MIT Technology Review dẫn lại, tai nạn giao thông khiến hơn một triệu người tử vong mỗi năm và là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em cùng người trẻ. Riêng tại Mỹ, con số này là 100 người mỗi ngày, trong đó nhiều trường hợp xảy ra trên đường nông thôn và đường phố địa phương chứ không chỉ trên đường cao tốc.
Leah Shahum sáng lập và điều hành một tổ chức phi lợi nhuận chuyên làm cho đường phố bớt nguy hiểm. Bà cho rằng tử vong do giao thông là một nguyên nhân tử vong có thể phòng tránh hàng đầu. Tuy vậy, xã hội thường đối xử với nó như một kết cục không thể thay đổi.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về người lái xe
Tử vong do giao thông không chỉ bắt nguồn từ hành vi của người lái. Thiết kế đường và giới hạn tốc độ cũng ảnh hưởng đến hậu quả của sai sót. Cấu trúc nút giao và thiết bị trong xe có thể làm tăng nguy cơ va chạm chết người.
Người lái có thể chạy quá tốc độ hoặc mất tập trung. Hạ tầng cũng có thể biến sai sót nhỏ thành hậu quả chết người. Một con đường được thiết kế cho tốc độ thay vì an toàn sẽ làm tăng rủi ro. Xe có quá nhiều màn hình cũng tạo ra nguy cơ. Nút giao bị che khuất khiến người lái khó thấy người đi bộ, xe đạp và phương tiện khác.
Nhiều biện pháp giảm tốc độ giao thông đã được kiểm chứng. Chúng cũng không đòi hỏi những thay đổi quá phức tạp. Bồn cây có thể thu hẹp phạm vi nút giao. Giới hạn tốc độ thấp hơn giúp giảm nguy cơ va chạm nghiêm trọng. Trở ngại lớn nằm ở thủ tục hành chính, quá trình phối hợp và quyết định phân bổ ngân sách.
Laura Sandt làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu An toàn Đường cao tốc của Đại học Bắc Carolina. Bà nhận xét rằng bài toán này có rất nhiều bộ phận cùng chuyển động. Sự phức tạp đó tạo ra nhiều điểm để cơ quan quản lý can thiệp và phòng ngừa thương tích.
Tiến bộ có thật nhưng chưa đồng đều
Tỷ lệ tử vong do giao thông tại Mỹ đã giảm so với mức đỉnh lịch sử. Tuy nhiên, kết quả không đồng đều giữa các nhóm tham gia giao thông. Số người đi bộ thiệt mạng vẫn tăng trong thập niên gần đây. Mức giảm chung vì thế chưa phản ánh đầy đủ rủi ro trên đường phố.
Theo MIT Technology Review, tổng số người tử vong do giao thông đã tăng trong thế kỷ qua. Nguồn này cho biết tỷ lệ tại Mỹ từng đạt đỉnh 30,8 người trên 100.000 dân. Mức đỉnh được ghi nhận vào thập niên 1930, sau đó tỷ lệ giảm xuống. Tuy nhiên, số người đi bộ thiệt mạng lại tăng đáng lo ngại trong thập niên gần đây.
Cùng lúc đó, nhiều cộng đồng đã nhìn nhận rõ hơn vai trò của chính sách an toàn giao thông. Cách tiếp cận này không chỉ yêu cầu từng cá nhân cẩn thận. Nó còn thiết kế hệ thống để giảm hậu quả khi con người mắc lỗi.
Hoboken cho thấy đường phố có thể an toàn hơn
Hoboken, bang New Jersey, không ghi nhận ca tử vong do giao thông nào kể từ năm 2017. Theo MIT Technology Review, thành phố đạt kết quả này bằng cách tăng đầu tư vào giao thông công cộng, cải thiện điều kiện đi bộ qua việc mở rộng vỉa hè tại góc phố và sử dụng dữ liệu camera để xác định các nút giao có nguy cơ cao cần thiết kế lại.
Thành công không có nghĩa mọi thay đổi đều dễ thực hiện. Một nút giao có thể chưa từng được chứng minh là nguy hiểm chết người. Khi đó, đề xuất bỏ chỗ đỗ xe để mở rộng góc vỉa hè có thể gặp phản đối. Greg Francese là quyền giám đốc giao thông và đỗ xe của thành phố. Ông ví những cải tiến phòng ngừa này với việc bán bảo hiểm. Lợi ích nằm ở một biến cố chưa xảy ra nên không phải lúc nào cũng dễ nhìn thấy.
Hoboken cũng có những điều kiện riêng. Thành phố nằm ngay bên kia sông so với New York và có chưa đến 60.000 dân. Nơi đây phụ thuộc nhiều vào giao thông công cộng. Mô hình của Hoboken không thể tự động áp dụng cho các điểm nóng như Memphis hoặc Dallas.
Edmonton chứng minh thành phố phụ thuộc ô tô vẫn có thể thay đổi
Edmonton thuộc tỉnh Alberta của Canada, có khoảng một triệu dân, địa bàn trải rộng và phụ thuộc nhiều vào ô tô. Trường hợp này cho thấy tiến bộ vẫn có thể đạt được trong một đô thị khác hẳn Hoboken, dù không có một biện pháp duy nhất phù hợp với mọi nơi.
Theo MIT Technology Review, trong giai đoạn 2015 đến 2020, Edmonton điều chỉnh giới hạn tốc độ và cải thiện tín hiệu tại các vạch sang đường; cùng giai đoạn đó, số người tử vong giảm 63% và số ca bị thương nặng giảm 40%.
Nội dung cần ưu tiên: nguồn lực và quyết tâm
Các giải pháp kỹ thuật để giảm tử vong do giao thông đã được xác định. Nút thắt nằm ở ngân sách, thủ tục và phối hợp giữa các cơ quan. Cơ quan quản lý cũng phải thuyết phục cộng đồng chấp nhận biện pháp phòng ngừa trước khi có thương vong.
Các thành phố có thể chỉnh lại nút giao và mở rộng góc vỉa hè. Họ cũng có thể hạ giới hạn tốc độ và cải thiện tín hiệu cho người đi bộ. Việc triển khai đòi hỏi các cơ quan phân bổ nguồn lực dựa trên rủi ro. Họ không nên chờ một vụ tai nạn chết người chứng minh địa điểm đó nguy hiểm.
MIT Technology Review đánh giá mức tiến triển của vấn đề này là 6: các kỹ thuật cần thiết đã có, nhưng kinh phí và quyết tâm triển khai vẫn là trở ngại lớn. Kết quả tại Hoboken và Edmonton cho thấy những kỹ thuật đó có thể tạo ra tiến bộ trong cả đô thị nhỏ dựa nhiều vào giao thông công cộng lẫn thành phố lớn phụ thuộc vào ô tô.