Phát hiện chính
Thiết bị ghi âm và AI đang giúp con người nhận diện tiếng gọi và xác định cá thể phát âm. Công nghệ này cũng phát hiện các quy luật trong giao tiếp của động vật. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu chưa chứng minh được rằng những tín hiệu đó có thể được dịch chính xác. Đối thoại hai chiều giữa con người với động vật vẫn chưa chắc khả thi.
Theo MIT Technology Review, trở ngại không chỉ nằm ở việc thu thập âm thanh. Các nhà khoa học còn phải đặt từng tín hiệu vào đúng hoàn cảnh và phân tích những hình thức giao tiếp ngoài âm thanh. Họ cũng phải tìm cách kiểm chứng ý nghĩa mà AI suy ra.
Nội dung: AI hỗ trợ giao tiếp liên loài như thế nào?
AI có thể xử lý lượng lớn dữ liệu, phân biệt các kiểu tiếng gọi, xác định cá thể phát âm và tìm những mẫu lặp lại. Công nghệ này hỗ trợ nghiên cứu giao tiếp liên loài, nhưng việc phát hiện một mẫu tín hiệu chưa đủ để xác nhận rằng con người đã hiểu đúng ý nghĩa của nó.
Vì sao con người muốn giải mã tín hiệu động vật?
Con người không phải loài duy nhất có khả năng trao đổi thông tin phức tạp. Việc giải mã cách động vật giao tiếp có thể mở ra một góc nhìn về đời sống nội tâm của chúng. Con Slobodchikoff là nhà sáng lập Zoolingua, công ty nghiên cứu cách chuyển lời của chó thành ngôn ngữ con người. Ông cho rằng công việc này có thể giúp chúng ta nhận ra rằng “động vật là những sinh vật có cảm nhận, biết suy nghĩ, có hy vọng và ước mơ riêng”.
Khó khăn khi xác định ý nghĩa của tín hiệu
Trở ngại đầu tiên là đặt từng âm thanh vào đúng hoàn cảnh. Nhà nghiên cứu cần biết con vật nào phát ra tiếng hú, tiếng rít hoặc tiếng lách cách. Họ cũng phải xác định điều gì đang diễn ra vào lúc đó. Nghiên cứu về tiếng báo động của chó đồng cỏ Gunnison cho thấy chúng phát ra chuỗi tiếng kêu khác nhau khi chó sói đồng cỏ đến gần và khi có diều hâu xuất hiện.
Quá trình đối chiếu đặc biệt khó với những loài ít khi được quan sát trực tiếp, như cá voi lặn sâu hoặc chuột chũi sống dưới lòng đất. Âm thanh cũng chỉ là một phần trong hệ thống giao tiếp của động vật. Nhiều loài truyền tin bằng tín hiệu thị giác, tiếp xúc, pheromone hoặc nhiều dạng tín hiệu kết hợp. Một số tín hiệu có thể khó được con người nhận biết.
Ngay cả khi nhận ra một quy luật, các nhà khoa học vẫn thiếu một công cụ tương đương phiến đá Rosetta để kiểm tra bản dịch của nhiều loài. Hiện chưa có phương pháp đáng tin cậy để kiểm chứng liệu các hệ thống AI đọc tín hiệu và tái tạo thông tin có dịch chính xác tín hiệu giao tiếp giữa các loài hay không.
Thiết bị mở rộng khả năng quan sát
Trong 50 năm qua, nhiều thiết bị mới đã giúp việc quan sát giao tiếp ở động vật trở nên khả thi hơn. Thiết bị thu âm dưới nước đặt dưới đáy đại dương có thể ghi lại tiếng hát của cá voi lưng gù. Các thiết bị ghi dữ liệu sinh học nhỏ đeo trên cơ thể có thể lưu lại từng tiếng kêu của dơi.
Trong thập niên gần đây, AI giúp các nhà nghiên cứu xử lý lượng dữ liệu đó. Earth Species Project, tổ chức phi lợi nhuận được thành lập năm 2018 để giải mã giao tiếp của động vật, đã dùng học máy để phát hiện tiếng kêu của quạ xác thối và xác định con chim nào tạo ra từng tiếng gọi.
Các nhà nghiên cứu kỳ vọng những hệ thống AI tiên tiến hơn có thể tiến tới diễn giải tiếng gọi của nhiều loài. Sara Keen, nhà sinh thái học hành vi tại Earth Species Project, giải thích rằng các mô hình ngôn ngữ lớn như Claude và ChatGPT có khả năng tìm quan hệ giữa các từ. Dự án đang phát triển NatureLM, mô hình được huấn luyện bằng tiếng nói con người, âm nhạc và âm thanh động vật, với mục tiêu diễn giải âm thanh từ nhiều loài.
Giới hạn của cách diễn giải bằng AI
Khả năng này vẫn mới dừng ở lý thuyết. Yossi Yovel, nhà sinh thái học thần kinh tại Đại học Tel Aviv, lo ngại mô hình có thể coi trọng sự giống nhau về âm học quá mức. Hai âm thanh nghe tương tự vẫn có thể mang ý nghĩa khác nhau, nhưng hệ thống có nguy cơ xếp chúng vào cùng một nhóm. Quá trình phát triển AI giọng nói hiện nay nằm ngoài phạm vi nhận định của Yovel.
Khả năng trò chuyện hai chiều giữa người và động vật còn xa hơn việc nhận diện mẫu tín hiệu. Chưa ai biết điều đó sẽ xảy ra khi nào hoặc có xảy ra hay không. Slobodchikoff cho rằng “nhiều loài động vật có cấu trúc tiến hóa đủ tương đồng để chúng ta có thể hiểu chúng đang nói gì”.
Trên thang tiến triển của MIT Technology Review, lĩnh vực này được chấm mức 4. Các nhà nghiên cứu đã thu thập lượng lớn dữ liệu về giao tiếp của động vật, nhưng vẫn đang tìm cách giải mã toàn bộ dữ liệu ấy.
Hãy tiếp tục theo dõi Sine để cập nhật những bước tiến mới trong quá trình giải mã giao tiếp giữa con người và các loài khác.
