Làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ đang gặp phản ứng từ những cộng đồng từng sống cạnh nhà máy và cơ sở công nghiệp nặng. Tranh luận tập trung vào tiếng ồn, nhu cầu điện, lượng nước tiêu thụ và khí thải. Lợi ích về việc làm và tăng trưởng vẫn chưa thuyết phục được nhiều cư dân.
Theo bài viết gốc của TechCrunch, cuộc tranh luận đang diễn ra trên khắp nước Mỹ. Khảo sát của Gallup cho thấy đa số người Mỹ phản đối trung tâm dữ liệu gần nơi họ sống. Nguyên nhân chính là lo ngại về môi trường và năng lượng.
Đối với độc giả Việt Nam, câu chuyện tại Philadelphia cho thấy hạ tầng phục vụ AI không chỉ gồm máy chủ, chip và phần mềm. Nó còn phụ thuộc vào hệ thống điện, nước, nhiên liệu dự phòng và quy hoạch đô thị. Phần vật chất này của hạ tầng AI và cách vận hành ít xuất hiện trong các cuộc thảo luận về mô hình trí tuệ nhân tạo.
Ký ức về nhà máy lọc dầu chưa khép lại
Sự phản đối tại Grays Ferry gắn với những tổn thất mà cư dân liên hệ với nhà máy lọc dầu từng hoạt động trong khu vực. Khả năng đặt một trung tâm dữ liệu tại đây làm sống lại nhiều câu hỏi. Shawmar Pitts và Philly Thrive quan tâm đến sức khỏe, ô nhiễm và quyền tham gia quyết định của cộng đồng.
Pitts sống cả đời tại Grays Ferry, một khu dân cư ở tây nam Philadelphia. Ông lớn lên cạnh nhà máy lọc dầu từng lớn nhất Bờ Đông nước Mỹ. Theo TechCrunch, cơ sở này đóng cửa sau một vụ nổ năm 2019.
Nhiều người thân và bạn bè của Pitts mắc bệnh mạn tính. Năm 2018, ông gặp Philly Thrive tại một hoạt động về kế hoạch mở rộng nhà máy lọc dầu. Theo TechCrunch, khi đó ông mới liên hệ những căn bệnh quanh mình với môi trường sống.
Pitts kể với TechCrunch rằng danh sách bệnh trên bàn thông tin giống như bản đồ của khu phố. Mẹ ông mắc một bệnh, chị em ông mắc bệnh khác, còn người hàng xóm cũng có tên bệnh trong danh sách. Sau trải nghiệm đó, ông tham gia hoàn toàn vào hoạt động của Philly Thrive.
Hiện Pitts là đồng giám đốc điều hành của tổ chức này. Ông thuộc nhóm vận động Philadelphia tạm dừng phát triển trung tâm dữ liệu. Thành phố chưa nhận đề xuất xây dựng chính thức. Tuy nhiên, giới chức đã xác định hai địa điểm tiềm năng, một ở đông bắc Philadelphia và một tại Grays Ferry.
Sự phản đối bắt nguồn từ trải nghiệm đã có
Cư dân Philadelphia không nhìn trung tâm dữ liệu như một công trình hoàn toàn vô hình hoặc sạch sẽ. Kinh nghiệm sống cạnh cơ sở công nghiệp định hình cách họ đánh giá dự án. Họ chú ý đến năng lượng, máy phát điện, tiếng ồn, tài nguyên địa phương và độ tin cậy của các cam kết việc làm.
Sonya Sanders là chủ tịch hội đồng quản trị Philly Thrive. Tại cuộc tập hợp, bà nói cộng đồng không muốn ô nhiễm, tiếng ồn hoặc những lời hứa việc làm thiếu thuyết phục.
Chồng bà Sanders cũng từng sống tại Grays Ferry. Ông qua đời vì một dạng ung thư xương hiếm gặp vào năm 2020. Bà cho biết ông không hút thuốc hay uống rượu. Bà tin rằng khí thải từ nhà máy lọc dầu đã gây ra căn bệnh. Đây là niềm tin cá nhân của bà Sanders, không phải kết luận y khoa được bài báo dẫn lại.
Tranh luận về việc làm có ý nghĩa lớn khi AI đang thay đổi nhu cầu đối với vai trò kỹ sư. Vì vậy, lời hứa tạo việc làm cần nêu rõ loại công việc và đối tượng có thể tiếp cận những vị trí đó.
Nhu cầu năng lượng tăng theo cuộc đua AI
Tác động của một trung tâm dữ liệu không giống tác động của một nhà máy lọc dầu. Tuy nhiên, làn sóng AI đang làm nhu cầu năng lượng tăng nhanh. Các dự báo được TechCrunch dẫn lại cho thấy việc mở rộng trung tâm dữ liệu có thể làm tăng tiêu thụ khí tự nhiên. Lượng phát thải tại Mỹ cũng có thể tăng đáng kể.
Một trung tâm dữ liệu tại Philadelphia có thể không gây tác động môi trường nghiêm trọng như nhà máy Philadelphia Energy Solutions đã ngừng hoạt động. Theo CNN, nhà máy này từng xử lý tới 335.000 thùng dầu thô mỗi ngày.
TechCrunch dẫn dự báo của BloombergNEF cho năm 2035. Khi đó, các trung tâm dữ liệu tại Mỹ có thể tiêu thụ nhiều khí tự nhiên hơn Đức và Nhật Bản cộng lại. Dự báo này gần gấp đôi con số BloombergNEF đưa ra chín tháng trước đó.
Dữ liệu và nội dung dự báo khí thải
Khí tự nhiên cháy sạch hơn dầu và một số nhiên liệu hóa thạch khác, nhưng vẫn tạo ra khí nhà kính. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, đốt một foot khối khí tự nhiên thải lượng khí tương đương 60 gam carbon dioxide.
TechCrunch dẫn dự báo rằng trung tâm dữ liệu có thể tạo thêm 1 triệu tấn khí nhà kính mỗi ngày. Bài gốc đối chiếu con số này với dữ liệu của Our World in Data. Lượng phát thải bổ sung tương đương khoảng 12% tổng phát thải khí nhà kính hiện tại của Mỹ.
Nghiên cứu của Đại học Harvard công bố năm 2021 ước tính tác động của ô nhiễm không khí từ nhiên liệu hóa thạch. Theo nghiên cứu, dạng ô nhiễm này liên quan tới một trong năm ca tử vong trên toàn cầu. Con số đó đặt nhu cầu năng lượng của AI vào cuộc tranh luận về sức khỏe cộng đồng. Nó cũng liên hệ vấn đề này với biến đổi khí hậu.
Máy phát điện dự phòng cũng gây lo ngại
Máy phát điện diesel dự phòng là một phần trong mối lo về tác động môi trường của trung tâm dữ liệu. Annie Fox là luật sư của Hội đồng Không khí Sạch. Bà nói chính quyền từng cho rằng trung tâm dữ liệu nên dùng máy phát trong một số đợt nắng nóng, thay vì lấy điện từ lưới quá tải.
Theo Fox, một trung tâm dữ liệu điển hình được quy hoạch tại Pennsylvania có hàng trăm động cơ diesel. Bà cho biết chính quyền đã nói các trung tâm dữ liệu nên dùng máy phát trong một số đợt nắng nóng. Đây là phương án được nêu ra để tránh lấy điện từ lưới đang quá tải, không phải sự kiện vận hành đã được xác nhận.
Fox cho rằng khả năng phải dựa vào máy phát có thể xuất hiện thường xuyên hơn. Trung tâm dữ liệu dùng nhiều nhiên liệu hóa thạch sẽ làm khí hậu nóng lên. Các đợt nóng nghiêm trọng sau đó lại gây thêm sức ép lên lưới điện.
Vòng lặp này cần được tính đến tại các thị trường đang mở rộng năng lực điện toán. Cơ sở hạ tầng phục vụ các ứng dụng AI vẫn tiêu thụ năng lượng và gây tác động môi trường.
Một số thành phố chọn tạm dừng để đánh giá
Một số chính quyền địa phương và tiểu bang tại Mỹ đã tạm dừng phê duyệt trung tâm dữ liệu. Khoảng dừng này cho họ thêm thời gian đánh giá tác động. Việc xem xét bao gồm chi phí điện, nguồn nước, tiếng ồn và mức độ đồng thuận của cộng đồng trước khi triển khai dự án.
Tại New York, Thống đốc Kathy Hochul ký sắc lệnh tạm thời ngăn bang phê duyệt giấy phép mới cho các dự án trung tâm dữ liệu lớn.
Bà Hochul nói tiến bộ không nên đi kèm hóa đơn tiện ích cao hơn, nguồn nước cạn đi hoặc ô nhiễm tiếng ồn. Theo bà, trung tâm dữ liệu chỉ nên được xây tại những nơi chấp nhận chúng.
Denver, Indianapolis, Asheville, Charlotte và Reno cũng đã thông qua các lệnh tạm dừng ở những mức độ khác nhau. Những lệnh này thường cho giới chức thêm thời gian thu thập thông tin. Sau đó, họ mới quyết định có cho phép xây dựng hay không.
Điều người dân muốn được quyết định
Những người phản đối tại Philadelphia muốn cộng đồng được tham gia quyết định trước khi trung tâm dữ liệu được xây dựng. Họ lo về ô nhiễm và giám sát. Donna Greenberg còn lo đơn vị vận hành có thể tiếp cận dữ liệu riêng tư hoặc thông tin không thuộc quyền của họ. Các dự án cũng có thể sử dụng nguồn điện và nước mà cư dân cùng khu phố đang cần.
Donna Greenberg, một cư dân Philadelphia tham dự cuộc tập hợp, nêu các lo ngại về ô nhiễm, giám sát và quyền riêng tư khi trao đổi với TechCrunch.
Hơn 100 người đã tham dự cuộc tập hợp mở màn cho chiến dịch phản đối trung tâm dữ liệu tại Philadelphia. Họ hô khẩu hiệu với hy vọng các thành viên hội đồng thành phố có thể nghe thấy. Văn phòng của các thành viên hội đồng nằm bên trong Tòa thị chính.
Với Pitts, việc cộng đồng cùng đứng lên có ý nghĩa. Tuy nhiên, hoạt động đó cần nhiều công sức và nhiều người tham gia. Câu chuyện tại Philadelphia không chứng minh mọi trung tâm dữ liệu đều gây tác động như một nhà máy lọc dầu. Các cộng đồng từng chịu hậu quả từ công nghiệp sẽ thận trọng với dự án mới. Lời hứa về tăng trưởng chưa đủ để thuyết phục họ.
Hãy tiếp tục theo dõi Sine để nhìn rõ hơn phần hạ tầng, năng lượng và con người phía sau làn sóng AI.
